De rol en positie van de raad van toezicht van de stichting (IVOR nr. 112) 2018/4.2.3:4.2.3 Normaaltype stichting van Meijers

De rol en positie van de raad van toezicht van de stichting (IVOR nr. 112) 2018/4.2.3

4.2.3 Normaaltype stichting van Meijers

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Meijers formuleerde het normaaltype stichting als volgt:

“vaststelling van doel en organisatie door stichters; geen organisatie van leden; geen bevoegdheid van bestuurders om ingrijpende wijzigingen in doel en organisatie aan te brengen en verwezenlijking van een doel hoofdzakelijk door een daarvoor bestemd kapitaal.”1

Het normaaltype stichting dat Meijers voor ogen had en dat een belangrijk uitgangspunt was voor het Ontwerp Meijers maar ook voor het ontwerp van de WS 1956, kenmerkt zich dus doordat doel en organisatie worden vastgesteld door een of meer personen (de stichters) die in beginsel buiten de rechtspersoon staan. De oprichter bepaalt bij oprichting van de stichting:

–

het doel van de stichting;

–

de regels over bestemming van het vermogen voor dit doel; en

–

de regels over beheer van het doelgebonden vermogen.

Bij de oprichting van de stichting verkrijgt de oprichter niet noodzakelijkerwijs zelf een institutionele positie binnen de stichting, dat wil zeggen: de oprichter hoeft zelf niet deel uit te maken van een orgaan en/of hoeft zichzelf niet in de statuten de bevoegdheid toe te kennen om nieuwe bestuurders te benoemen of voor te dragen. Indien de oprichter zichzelf geen institutionele positie voorbehoudt, is zijn (actieve) rol uitgewerkt na oprichting van de stichting. Het door hem vastgestelde doel blijft echter, evenals de regeling omtrent van de organisatie van de stichting, een belangrijke rol spelen, zeker indien – zoals bij het normaaltype het geval is – de bepalingen omtrent het doel van de stichting niet gewijzigd kunnen worden.

Het normaaltype vereniging of kapitaalvennootschap heeft altijd leden of aandeelhouders. Leden of aandeelhouders maken altijd deel uit van de statutaire organisatie (de “deelrechtsorde”) van de corporatie; zij vormen immers de algemene vergadering. De algemene vergadering heeft de bevoegdheid om het doel vast te stellen en te wijzigen en het bestuur te benoemen en ontslaan. Ook als een corporatieve rechtspersoon feitelijk geen echte samenwerking is, is er altijd ten minste één lid of één aandeelhouder.

Bepaling van het doel en de organisatie

Met inachtneming van zijn eigen relativering en uitgaande van de geformuleerde normaaltypen, signaleerde Meijers aldus een belangrijk onderscheid tussen verenigingen en stichtingen, in feite tussen alle corporatieve rechtspersonen en stichtingen: bij verenigingen bepalen de leden (en het bestuur dat door de leden wordt benoemd) het doel en de organisatie, terwijl bij stichtingen het doel en de organisatie worden bepaald door de oprichter “die buiten de rechtspersoon staat”.

Ook Feith merkte in 1925 op dat de vraag wie het doel en het doelgebonden vermogen vaststelt van belang is voor het onderscheid tussen de stichting en de vereniging. Hij beschrijft dit als volgt:

“Toch is er een wezenlijk onderscheid, hetwelk m.i. hierin is gelegen, dat, waar bij de stichting het na te streven doel en de wijze, waarop zulks zal geschieden, eens en voor goed door den stichter of de stichters worden bepaald, bij de vereeniging de steeds wisselende leden de wijze, waarop de vereenigingsgelden voor het bij de statuten omschreven doel zullen worden besteed, vaststellen.”2

Het onderscheid tussen stichting en vereniging en de daarmee samenhangende materiële kenmerken3 klinken door in de eerste wettelijke regeling van de stichting (artikel 1WS 1956), maar ook de huidige wettelijke regeling (artikel 2:285 BW).4 Blijkens de MvT bij de WS 1956 onderscheidt de stichting zich van de vereniging door de betekenis die het vermogen heeft voor het doel en door het ontbreken van voor het doel samenwerkende leden.5

Geen commerciële rechtspersoon

Het normaaltype stichting is volgens Meijers bovendien geen “commerciële rechtspersoon”. Bij kapitaalvennootschappen is, anders dan bij stichtingen, sprake van een vorm van samenwerking met als doel daaruit inkomsten te verkrijgen. Stichtingen zijn niet bedoeld om (uitsluitend) inkomsten te verschaffen aan de oprichters, bestuurders of aan anderen, die de stichting gebruiken ter behartiging van hun eigen stoffelijke belangen, aldus Van der Grinten in 1943: “iemand die een onderneming wil inbrengen in een rechtsvorm en daarbij de winsten naar de inbrenger wil laten vloeien, zou een andere rechtsvorm dan de stichting moeten kiezen”.6

Het normaaltype kapitaalvennootschap heeft dus, anders dan de stichting, ten doel om aan aandeelhouders uit te keren winst te genereren. Meijers noemt een categorie verenigingen “welke het vermogensbelang harer leden behartigen” en een categorie verenigingen die dit niet doen. Tot de eerste categorie behoren de naamloze vennootschappen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen en tot de andere rubriek behoren verenigingen met een altruïstisch doel en “verenigingen tot vermaak, ontspanning en opvoeding der leden”, aldus Meijers.7

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.