5.12 Art. 8:69 Awb: tussenconclusie

Uit het vorenstaande kan worden geconcludeerd dat de trechterwerking tussen bezwaar en beroep in eerste aanleg over de hele linie thans vooral een onderdelenfuik behelst. De argumentatieve en bewijsfuik hebben daarmee in die fase van het geding aan belang ingeboet. Waar materiële gebreken in de aangevochten besluitvorming door met name (voorheen) de Centrale Raad van Beroep en (thans) het College van Beroep voor het bedrijfsleven veelal ambtshalve worden opgespoord en getoetst in het kader van art. 8:69 leden 2 en 3 Awb, kan worden gesproken van een stelsel van beperkte volledige toetsing. Waar het gaat om procedurele kwesties die niet van openbare orde zijn wordt echter over de hele linie min of meer een grievenstelsel gehanteerd. Dit past ook bij materiële geschilbeslechting.1 De intensiteit waarmee de rechter ten aanzien van de blijkens de beroepsgronden (art. 6:5 lid 1, onderdeel d, Awb) aangevochten besluit-onderdelen ambtshalve aan de slag gaat om gebreken te detecteren en, indien gevonden, inbrengt als vernietigingsgrond, maakt of sprake is van een stelsel van beperkte volledige toetsing of een zogenoemd compromisstelsel.2 Beide stelsels zijn voor wat betreft de beoordeling van de materiële grondslag van aangevochten besluitonderdelen aanvaardbaar. Hoewel zij neigen naar een objectief stelsel van rechtsbescherming, nu de beroepsgronden in beide stelsels vooral de breedte en niet de diepte van de toetsing bepalen, dragen zij daadwerkelijk bij aan materiële geschilbeslechting. Een grievenstelsel in eerste aanleg ook inzake de materiële grondslag van het bestreden besluit lijkt weliswaar het meest aan te sluiten bij een subjectief stelsel, maar kan niet voldoen aan volwaardige rechtsbescherming (geschillenbeslechting) zoals de wetgever voor ogen heeft gehad. Voor zover een strikt grievenstelsel ook buiten niet van openbare orde zijnde vormverzuimen zou worden gehanteerd, zou de rechter ertoe gehouden zijn een besluit in stand te laten dat is gebaseerd op een onverbindend voorschrift, indien geen (feitelijke) grief is gericht tegen de grondslag van het bestreden besluit.3 Ter voorkoming daarvan zou het materiële bestuursrecht dan grotendeels moeten worden gebombardeerd als behorende tot de voorschriften van openbare orde. Gelet op de wetsgeschiedenis en de jurisprudentie lijkt me dit — mede met het oog op het verbod van refomatio in peius, dat immers bij openbare ordekwesties niet van toepassing is — geen begaanbaar pad.4