2.3.3 Werkdefinitie religie

Uit het bovenstaande onderzoek naar definities van religie blijkt dat het heel lastig, zo niet onmogelijk is om religie te definiëren. Met de vermaningen van Talal Asad en Bowie in gedachten waag ik me toch aan een werkdefinitie van religie ten behoeve van dit onderzoek.

Ik neem als uitgangspunt de inclusieve definitie die de juridische bron Richtlijn 2004/83/EG van de Raad van 29 april 2004 geeft. Zoals uit de juridische literatuur bleek, moet de term religie namelijk ruim uitgelegd worden en meer omvatten dan de traditionele religies, zodat ook minderheidsreligies daaronder vallen.1 Verder is belangrijk dat de definitie uit de Richtlijn ook religies omvat die geen godsdienst zijn omdat bij die religies verering van een god of goden of een goddelijke dimensie ontbreekt. Op twee punten wijk ik echter van deze definitie af. Enerzijds omdat deze definitie te ruim is. Ze omvat namelijk ook het atheïsme, dat, zoals hierna in paragraaf 2.5 zal blijken, in de Nederlandse parlementaire stukken wordt aangemerkt als levensbeschouwing of levensovertuiging.2 Anderzijds ontbreken in de Richtlijn enkele karakteristieke kenmerken van religie, zoals de ervaring van een buitenzintuigelijke werkelijkheid en het handelen volgens bepaalde ethische beginselen.

In het kader van dit onderzoek omvat religie theïstische en niet-theïstische geloofsovertuigingen en duidt dit begrip op een wereldbeschouwing met deze (niet noodzakelijkerwijs cumulatieve) karakteristieke kenmerken: het geloven in het bovennatuurlijke, het heilige, in een god of een hogere macht met een al dan niet daarmee verbonden levensstijl; de ervaring van een buitenzintuigelijke werkelijkheid; deelname aan erediensten – alleen of in gemeenschap met anderen – in de particuliere sfeer of in een gebouw voor openbare eredienst of het zich onthouden daarvan; het uitvoeren van rituelen; andere vormen van activiteiten, uitingen of persoonlijk of gemeenschappelijk gedrag voortspruitend uit of bepaald door een religieuze levensovertuiging of bepaalde ethische beginselen.

Deze werkdefinitie is inclusief en tegelijk voldoende onderscheidend van mijn werkdefinities van spiritualiteit en levensbeschouwing die hierna volgen.