3.3.2 Kadaster

Op 1 mei 19941 is de Rijksdienst van het Kadaster en de Openbare Registers2 verzelfstandigd.3 Diensten die niet tot de departementale kern behoorden, werden op grotere afstand geplaatst door ze in een zelfstandige vorm te gieten4 vanwege bestuurlijke stroomlijning en vergroting van de doelmatigheid.5 Privatisering lag niet voor de hand vanwege de overwegend publiekrechtelijke taken. De redenen om voor een publiekrechtelijke rechtspersoon te kiezen, liggen vooral in de aard van de taken van het Kadaster.6

Het Kadaster7 is een zelfstandig publiekrechtelijk bestuursorgaan met rechtspersoonlijkheid. Het is dus geen privaatrechtelijke rechtspersoon. Het Kadaster heeft een monopoliepositie. Vanwege de uitvoerende activiteiten leent het Kadaster zich goed voor externe verzelfstandiging. De rechtspersoonlijkheid maakte het mogelijk om gelden in de kapitaalmarkt aan te trekken voor de financiering van investeringen. Vanwege het feit dat het Kadaster een zelfstandige publiekrechtelijke rechtspersoon is geworden, zijn de algemene bestuursrechtelijke regelingen van toepassing. Door de rechtsvorm bleef het Kadaster in de samenleving herkenbaar als behartiger van een publieke taak.8

Uit de overgangs- en slotbepalingen van de Organisatiewet Kadaster volgt welk rechtskarakter deze verzelfstandiging had. De personeelsleden van de Rijksdienst van het Kadaster en de Openbare Registers kwamen van rechtswege in dienst van de Dienst voor het kadaster en de openbare registers ter gelegenheid van de privatisering.9 Zij bleven wel ambtenaar maar waren geen rijksambtenaar meer.

Door de minister werden vermogensbestanddelen toebedeeld aan de Dienst voor het kadaster en de openbare registers.10 Deze vermogensbestanddelen, bestaande uit roerende of onroerende zaken, vorderingen, voorzieningen en schulden gingen onder algemene titel over. Ze werden getaxeerd op basis van vastgestelde waarderingsgrondslagen. Overdrachtsbelasting met betrekking tot overgang van registergoederen bleef achterwege.

Uit de parlementaire geschiedenis blijkt van een gedifferentieerd beeld met betrekking tot de juridische classificatie van deze verzelfstandiging. Hoewel verzelfstandiging gezien kan worden als een soort 'omzetting' vertoont de Organisatiewet Kadaster elementen van oprichting, juridische splitsing en vermogensoverdracht, alles gecombineerd in één wet in formele zin. Bij inwerkingtreding van de wet kwam van rechtswege een nieuwe rechtspersoon tot stand, te weten het Kadaster.11 Gesproken werd over de inbreng van het Kadaster in een apart, bij wet tot stand te brengen zelfstandig bestuursorgaan met publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid.12 Inbreng duidt op oprichting van een nieuwe entiteit. Bepaalde specifieke vermogensbestanddelen die gingen toebehoren aan het Kadaster gingen onder algemene titel over (als bij juridische splitsing). De verzelfstandiging van het Kadaster werd aangeduid met de term 'omzetting'. Van een échte rechtsvormwijziging is echter geen sprake. Deze verzelfstandiging vertoont het meest overeenkomst met juridische afsplitsing aangezien een deel van de overheidstaak door wetgeving in formele zin onder algemene titel overging in een publiekrechtelijk bestuursorgaan.