9.5.1 Inleiding

In het op 12 december 2007 gepubliceerde rapport Impact assessment on the Directive on the cross-border transfer of registered office (hierna: effectbeoordeling 2007) heeft de Commissie van de EG bekendgemaakt voorlopig, en ik elk geval tot en met 2012, af te zien van het doen van een voorstel voor een Veertiende vennootschapsrechtrichtlijn betreffende zetelverplaatsing.1 Daarmee komt de Commissie terug op haar in 2003 in het kader van het rapport Modernising Company Law and Enhancing Corporate Governance in the European Union – A Plan to Move Forward geuite voornemen ‘op korte termijn een nieuw voorstel te presenteren voor een Veertiende vennootschapsrechtelijke richtlijn betreffende de verplaatsing van de zetel van de ene naar de andere lidstaat.’2 Dit de resoluties van het Europese parlement om tot actie over te gaan ten spijt.3 Want voorlopig is het doek gevallen voor de richtlijn waarvan de Commissie reeds op april 1997 een voorontwerp lanceerde (hierna: de conceptrichtlijn 1997) en dat sindsdien een ‘spookbestaan’ leidde.4 De Conceptrichtlijn 1997 baseerde de Commissie op art. 44 lid 2 onderdeel g EG op grond waarvan het gemeenschapsrecht de waarborgen voor de bescherming van deelnemers in een rechtspersoon en van derden gelijkwaardig dient te maken. Het feit dat de lidstaten volgens art. 293 EG met elkaar in onderhandeling kunnen treden om het behoud van rechtspersoonlijkheid zeker te stellen bij verplaatsing van de zetel van het ene land naar het andere, stond daaraan volgens de Commissie niet aan de weg.5

Het feit dat de veertiende richtlijn de embryonale fase niet heeft overleefd, is vooral toe te schrijven aan de ontwikkeling in de jurisprudentie van het HvJ EG over de vrijheid van vestiging van rechtspersonen. Als gevolg van deze ontwikkelingen sneed de Commissie in 2004 reeds fors in het beoogde toepassingsbereik van de richtlijn. In een toelichting op een openbare consultatie liet de Commissie weten nog slechts van plan te zijn statutaire zetelverplaatsingen in de richtlijn te willen regelen en niet langer ook de werkelijke zetelverplaatsingen. Zoals gezegd, heeft de Commissie uiteindelijk in 2007 ook afgezien van een regeling omtrent statutaire zetel-verplaatsing. De Commissie vindt het niet langer opportuun om daarvoor een richtlijn in het leven te roepen omdat mogelijk de thans aanhangige Cartesio-zaak, zaak C-210/06 daarop een nieuw licht werpt en bovendien een met een statutaire zetel-verplaatsing vergelijkbaar resultaat kan worden bereikt door middel van een downstream moeder-dochterfusie op grond van de Tiende vennootschapsrechtrichtlijn betreffende grensoverschrijdende juridische fusie. Van die richtlijn verliep op 15 december 2007 de implementatietermijn.6 Hoewel Cartesio vooral gaat over de verplaatsing van de werkelijke zetel, vermoed ik dat de Commissie het juist heeft gezien dat deze zaak wellicht een licht doet schijnen over de Europeesrechtelijke houdbaarheid van een verbod op een statutaire zetelverplaatsing. Zoals gezegd, stelt de advocaat-generaal in zijn conclusie van 22 mei 2008 voor om ná de verplaatsing van de werkelijke zetel (gedeeltelijk) Italiaans vennootschapsrecht toe te passen op Cartesio (zie par. 9.4.2 hiervóór). Het stoplicht voor de Veertiende richtlijn staat in elk geval, ongeacht de uitkomst van de Cartesio-zaak, tot en met 2012 op rood omdat in dat jaar de Tiende richtlijn betreffende grensoverschrijdende juridische fusie wordt geevalueerd, welke evaluatie de Commissie wil afwachten.

In de onderstaande onderdelen bespreek ik achtereenvolgens de Conceptrichtlijn 1997, de in 2004 gehouden openbare consultatie inclusief de toelichting en de effectbeoordeling 2007.