3.1 Inleiding

De belastingplicht1 in de Europese btw kan vergeleken worden met een stadspoort van weleer. Een dergelijke poort had twee functies: insluiten en uitsluiten. In dit hoofdstuk staat de vraag centraal wie door de poort van de Europese btw worden in- en uitgesloten. Het belang van de belastingplicht is groot. Alleen een vastgoedtransactie die wordt verricht door een belastingplichtige kan belastbaar zijn.2 De toepassing van de vrijstellingen voor vastgoedtransacties en de uitzonderingen daarop3 komen daarom slechts in beeld indien degene die de vastgoedtransactie verricht een belastingplichtige is. Ook het recht op btw-aftrek (en de herziening daarvan) voor het verrichten of afnemen van een vastgoedtransactie is beperkt tot belastingplichtigen.4

Onderstaande figuur maakt duidelijk dat de toets of degene die de vastgoedtransactie verricht een belastingplichtige is, de eerste stap is in de beoordeling van de btw-consequenties van een vastgoedtransactie en dat de kern van deze stap wordt gevormd door de beoordeling of sprake is van een economische activiteit. De figuur maakt ook duidelijk dat de ‘pijler’ van de belastingplicht nauw verbonden is met de andere ‘pijlers’ van de Europese btw – de belastbaarheid, de vrijstellingen en de btw-aftrek – die in dit onderzoek aan bod komen.

De definitie van het begrip ‘belastingplichtige’ is te vinden in art. 9 Btw-richtlijn. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de bouwstenen van de definitie van het begrip ‘belastingplichtige’ in art. 9 Btw-richtlijn.5 Zoals gezegd, wordt de kern van de definitie van dit begrip gevormd door het begrip ‘economische activiteit’. Alvorens in te gaan op de vraag wanneer een activiteit een ‘economische activiteit’ is (paragraaf 3.4), ga ik in op de vraag wie als de verrichter van de economische activiteit moet worden aangemerkt, de ‘eenieder’ (paragraaf 3.2), en wanneer diegene een economische activiteit zelfstandig verricht (paragraaf 3.3).6 In paragraaf 3.5 behandel ik de uitbreiding van het begrip ‘economische activiteit’ op grond van het door het Hof van Justitie geïntroduceerde ‘verlengstukcriterium’ en in paragraaf 3.6 ga ik op de facultatieve uitbreiding van het begrip ‘economische activiteit’ voor incidentele vastgoedactiviteiten op grond van art. 12 lid 1 Btw-richtlijn. In paragraaf 3.7 sluit ik dit hoofdstuk af met een conclusie.