III.E.4. Rekening en verantwoording

Een executeur wiens bevoegdheid tot beheer van de nalatenschap is geëin-digd, is verplicht aan degene die na hem tot het beheer bevoegd is, rekening en verantwoording af te leggen, op de wijze als voor bewindvoerders is bepaald (art. 4:151 BW). Dezelfde schakelbepaling vinden we terug bij de vereffening (art. 4:207 BW).

Gelet op het schakelmechanisme dient stil gestaan te worden bij de wijze waarop bewindvoerders rekening en verantwoording dienen af te leggen. Dit is geregeld in art. 4:161 BW. Deze regeling kent andere verantwoordingstijdstippen dan die voor de executeur gelden. De rekenplicht van de executeur ontstaat in beginsel pas bij het einde van het beheer. De relatie tussen art. 4:150 en 4:151 BW is dat zodra de beheersbevoegdheid van de executeur is ge-eindigd, hij verplicht is rekening en verantwoording afte leggen.1

In lid1 van art. 4:161 BW wordt wat de rekening en verantwoording betreft rekening gehouden met wie de bewindvoeder benoemd heeft. Dit geldt derhalve ook voor de executeur. Indien de kantonrechter de executeur benoemd heeft, legt deze rekening en verantwoording af ten overstaan van de kantonrechter. Uit de parlementaire geschiedenis2 leren wij dat hiermee tot uitdrukking wordt gebracht dat rekening en verantwoording afgelegd wordt aan de rechthebbende of belanghebbende in het bijzin van, dan wel met afschrift, aan de kantonrechter.

Indien de rechthebbende of een belanghebbende niet in staat is tot het opnemen van de rekening en verantwoording, of het onzeker is wie de rechthebbende of belanghebbende is, wordt de rekening en verantwoording aan de kantonrechter afgelegd, tenzij de uiterste wil iets anders bepaalt. Goedkeuring van deze rekening en verantwoording belet niet dat de rechthebbende na het einde van het bewind nogmaals over dezelfde tijdsruimte rekening en verantwoording vraagt, voor zover dit niet onredelijk is, art. 4:161 lid 2 BW.

Lid4 van art. 4:161 BW bepaalt dat voor het overige het bepaalde aangaande de voogdijrekening in de paragrafen 10 en 11 van afd. 6 van titel 14 van Boek 1 overeenkomstige toepassing vindt. Niet geheel duidelijk3 is waar na het 'schakelen' de specialis-regel nog werking heeft in het licht van de op uitgeschakelde bepalingen 'voortbouwende regelingen'. Zijn die dan hiermee ook definitief uitgeschakeld? Mijns inziens is een belangrijke bepaling4 die overeindblijft en waar weer naar een ander wetboek geschakeldwordt, art. 1:374 lid3 BW:5

Hiermee heeft de executeur in ieder geval toegang tot de rechter indien een erfgenaam niet meewerkt. Acht men deze bepaling niet op grond van art. 4:151 juncto art. 4:161 BW rechtstreeks van toepassing, dan lijkt deze, mede gelet op het belang van de regeling, bij wijze van (buitenwettelijke) analo-gie6 van toepassing. Prinsen7 merkt op dat de regeling van de artikelen 771 e.v. Rv. een restfunctie vervult, omdat bij de huidige stand van zaken vooral uit overwegingen van doelmatigheid andere acties tot vergelijkbare resultaten kunnen en dienen te leiden. Dit past mijns inziens ook in de quasi-overeenkomstgedachte. Uit de aard8 van de overeenkomst van opdracht, zie art. 7:403 lid 2 BW, kan men reeds de verplichting tot rekening en verantwoording als een algemeen beginsel aannemen, mede gelet op het bepaalde in art. 6:2 lid1 BW.9

Uit de parlementaire geschiedenis kunnen we opmaken dat voor zover de erflater de executeur het beheer heeft gelaten, hiervoor de art. 4:145-147 BW gelden en dat van die bepalingen geen afwijkende beschikking10 is toegelaten, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld is (art. 4: 147 lid 2 en 3 BW).11 Erflater kan in het verlengde van deze systematiek de executeur dan ook niet via deze route een vrijstelling verlenen van de verplichting tot rekening en verantwoording. Ook dit past weer in de gedachte van de aanzuigende werking van het erfrechtelijk gesloten stelsel. Voorts blijkt ook uit de dwingende formulering van lid1 en lid3 van art. 4:161 BW dat erflater hem geen vrijstelling van deze verplichting kan verlenen.12