3.3.3 Forum conveniens en forum necessitatis

Een van de redenen van de wetgever om de algemene forum non conveniens-regel af te schaffen is geweest dat er onder de nieuwe rechtsmachtregeling in verzoekschrift-procedures geen sprake meer is van een universele bevoegdheidsgrond; de onbeperkte internationale bevoegdheid van de rechter te ' s-Gravenhage op grond van art. 429c Rv oud is komen te vervallen. Het uitgangspunt is niet langer dat de Nederlandse rechter in verzoekschriftprocedures altijd rechtsmacht heeft. Rechtsmacht bestaat alleen in de in art. 1-14 Rv specifiek genoemde gevallen.

Dit heeft de wetgever ertoe gebracht in verzoekschriftprocedures een open bevoegdheidsregel te introduceren om te voorkomen dat er gevallen zijn waarin aan de Nederlandse rechter geen rechtsmacht toekomt, hoewel er voldoende aanknopingspunten zijn die de uitoefening van rechtsmacht wel gewenst maken. Deze open bevoegdheidsregel, ook wel forum conveniens genoemd, is neergelegd in art. 3 sub c Rv. Ondanks het ontbreken van een in de wet uitdrukkelijk gedefinieerd aanknopingspunt, kan de Nederlandse rechter zich als forum conveniens bevoegd verklaren indien 'de zaak anderszins voldoende met de rechtssfeer van Nederland verbonden is.'1 Het element van de verbondenheid met Nederland is hierin niet negatief als een correctiemiddel op een te ruime rechtsmachtgrond maar positief als zelfstandige competentiegrond geformuleerd.

Nu het uitgangspunt niet langer is dat er voor de Nederlandse rechter in verzoek-schriftprocedures altijd internationale bevoegdheid bestaat, kan de situatie zich voordoen dat de uitoefening van rechtsmacht om redenen van `déni de justice' geboden is terwijl de gebruikelijke bevoegdheidsgronden daarin niet voorzien. Voor deze uitzonderlijke gevallen is de commune regeling aangevuld met een bepaling inzake de noodbevoegdheid, het forum necessitatis. Komt de Nederlandse rechter op grond van de gebruikelijke bevoegdheidsgronden geen rechtsmacht toe, dan heeft hij op grond van art. 9 sub b Rv niettemin rechtsmacht indien 'een gerechtelijke procedure buiten Nederland onmogelijk blijkt' 2