II.5.4.1 Inleiding

Feitelijk leidinggeven is een deelnemingsfiguur die in het milieustrafrecht veel wordt gebruikt voor de aansprakelijkheid van leidinggevenden. Het aantal gevonden zaken bij deze daderschapsvorm is dan ook groter dan de zaken van alle andere daderschapsvormen bij elkaar. Dat wekt de indruk dat deze aansprakelijkheidsfiguur bij uitstek geschikt is voor de milieuaansprakelijkheid van leidinggevenden. In deze paragraaf zal worden bezien of dat ook daadwerkelijk zo is; ik bestudeer de kenmerken van en criteria voor feitelijk leidinggeven, waarmee ook verduidelijkt wordt voor welke gevalstypen deze daderschapsvorm kan worden ingezet.

In paragraaf II.5.4.2 ga ik eerst in op de achtergrond van feitelijk leidinggeven, en in paragraaf II.5.4.3 bespreek ik vervolgens de verschillende verschijningsvormen van deze daderschapsvorm. De ondergrens van feitelijk leidinggeven wordt gemarkeerd door de Slavenburg-criteria, die ik in paragraaf II.5.4.4 afzonderlijk zal bespreken. Voor een goed begrip van wanneer een natuurlijk persoon kan worden aangemerkt als feitelijk leidinggever in verband met een milieudelict begaan door een rechtspersoon, zal ik bij de bespreking van de criteria van leidinggeven ook ingaan op voorbeelden uit het milieustrafrecht. Tenslotte zal ik in paragraaf II.5.4.5 kort stilstaan bij de mogelijkheden en obstakels voor het gebruik van deze daderschapsvorm om leidinggevenden aansprakelijk te stellen voor het schenden van een milieunorm.