2.8.4 Gebruikmaking van deelvaststellingen

De Ondernemingskamer stelt de kosten van het onderzoek ambtshalve vast na deponering van het onderzoeksverslag of bij beëindiging van het onderzoek op verzoek van de onderzoeker. Art. 2:350 lid 3 BW staat echter niet aan een ruimere gebruikmaking van de mogelijkheid van vaststelling van de kosten van het onderzoek in de weg.

In par. 2.6.2 zette ik reeds uiteen dat het de onderzoeker mijns inziens moet worden toegelaten een verhoging van het onderzoeksbudget te verzoeken na deponering van het onderzoeksverslag. De onderzoeker kan immers nog kosten maken na deponering van het onderzoeksverslag, zoals redelijke en in redelijkheid gemaakte kosten van verweer of kosten voor nawerkzaamheden. Voorwaarde voor een verzoek tot verhoging van het onderzoeksbudget na deponering van het onderzoeksverslag is dan dat de Ondernemingskamer na deponering van het onderzoeksverslag niet direct de kosten van het onderzoek definitief vaststelt, maar zich beperkt tot een voorlopige vaststelling van de kosten van het onderzoek, een deelvaststelling.

De tekst van art. 2:350 lid 3 BW verzet zich niet tegen de gebruikmaking van deelvaststellingen. Bovendien is de gebruikmaking van deelvaststellingen wenselijk, omdat de onderzoeker anders lang op zijn geld moet wachten.1 De onderzoeker kan de Ondernemingskamer daarbij wel een voorschot voor voorzienbare kosten van derden vragen, zodat hij deze kosten niet zelf hoeft voor te schieten.2 De gebruikmaking van deelvaststellingen is aantrekkelijk in eenvoud, zeker wanneer dit wordt gecombineerd met een tussentijdse verantwoordingsplicht voor de onderzoeker (par. 2.10) en zekerheidstelling voor de kosten van het onderzoek door storting van een voorschot in depot bij de griffie van het Hof Amsterdam (par. 2.7.4). De rechtspersoon moet of een directe financier kan in een dergelijk systeem de kosten van het onderzoek bij wijze van voorschot storten in depot bij de griffie van het Hof Amsterdam. De Ondernemingskamer beheert deze gelden. Legt de onderzoeker periodiek verantwoording af, dan kan de Ondernemingskamer de tot dan toe gemaakte kosten van het onderzoek voorlopig, althans deels vaststellen en kan de onderzoeker worden voldaan.

De gebruikmaking van deelvaststellingen kan ook moeilijkheden voorkomen als de onderzoeker na deponering van het onderzoeksverslag nog kosten van verweer maakt (hoofdstuk 3) of het onderzoek moet worden heropend (par. 2.2.2.3). Een deelvaststelling van de kosten van het onderzoek kan in die gevallen voorkomen dat gemaakte kosten niet worden vergoed of een nieuw onderzoeksbudget moet worden vastgesteld. Wel kan een verhoging van het onderzoeksbudget en aanvullende zekerheidstelling in die gevallen nodig blijken.

Denkbaar is dat de rechtspersoon of een directe financier een bepaald bedrag in depot heeft gestort bij de griffie van het Hof Amsterdam en de daadwerkelijke kosten van het onderzoek lager blijken dan het bedrag waarvoor zekerheid is gesteld. Na verloop van tijd moet de rechtspersoon of directe financier de ter beschikking gestelde gelden terug kunnen krijgen. Mijns inziens ligt het voor de hand hierom vijf jaar en drie maanden – tot het moment van verjaring van de vordering tot civiele aansprakelijkstelling, na vijf jaar (art. 3:310 lid 1 BW) en het in kracht van gewijsde gaan van de beschikking van de Ondernemingskamer, na drie maanden (art. 402 lid 1 Rv) – of zo veel langer als nodig is als gedurende deze periode een aansprakelijkheidsprocedure tegen de onderzoeker wordt ingesteld, na de laatste deelvaststelling van de kosten van het onderzoek de kosten van het onderzoek definitief vast te stellen en eventueel te veel betaalde middelen terug te storten aan de rechtspersoon of directe financier.