6.2.3.2 Controle van de Commissie

Hoewel met name in de Tweede Kamer het zwaartepunt ligt op de controle en verantwoording van de ministers in de Raad, is het lastig om in dit late stadium de besluitvorming in Europees verband te beïnvloeden.1 De besluitvorming in Europees verband in het Europees economisch bestuur concentreert zich immers grotendeels in de fase voorafgaand aan de uiteindelijke besluitvorming in de Raad, namelijk bij de Commissie. Door deze trechterwerking is het van belang dat het parlement ook betrokken is bij de besluitvorming in de Commissiefase, zodat het parlement nog kan interveniëren voordat de formele besluitvorming in de Raad plaatsvindt.

De Commissierapporten gaan in de regel gepaard met een kabinetsreactie. Dat geldt in ieder geval voor het jaarlijkse pakket aan documenten gepresenteerd door de Commissie aan het begin van het Europees Semester. Dat zijn de jaarlijkse groeianalyse en het waarschuwingsmechanismeverslag en sinds kort ook de aanbevelingen voor de eurozone als geheel.2 In het Nationaal Hervormingsprogramma is de kabinetsreactie op het landrapport opgenomen.3 Daarnaast ontvangen de Kamers een kabinetsreactie op de landenspecifieke aanbevelingen opgesteld door de Commissie.4 De opinie van de Commissie over het Ontwerpbegrotingsplan is daarentegen niet altijd voorzien van een kabinetsreactie.5

Als gevolg van de werkwijze bij de controle op de Europese besluitvorming in de Tweede Kamer worden de Commissierapporten niet integraal besproken, maar worden deze besproken in het algemeen overleg waar deze rapporten op de Raadsagenda staan. Dit geldt voor de jaarlijkse groeianalyse, het waarschuwingsmechanismeverslag, de landenspecifieke aanbevelingen en de opinie over het Ontwerpbegrotingsplan. Dit betekent dat de Commissierapporten niet integraal worden behandeld, maar op deelterreinen, namelijk voor zover deze rapporten betrekking hebben op het werkterrein van de betreffende Kamercommissie. Wel heeft er in de laatste jaren meermaals in de Tweede Kamer voor enkele Kamercommissies een besloten technische briefing plaatsgevonden over de rapporten gepresenteerd door de Commissie aan het begin van het Europees Semester.6 In de Eerste Kamer wordt, mede aan de hand van de kabinetsreactie, in sommige gevallen wel integraal gesproken over de Commissierapporten door de betrokken Kamercommissies.7

Naast de kabinetsreactie kan het parlement kennis nemen van de Commissierapporten. De Commissie zendt alle rapporten en mededelingen direct naar zowel de Eerste als de Tweede Kamer.8 In dat geval dienen de Kamers zelf te beoordelen of de rapporten aanleiding vormen voor behandeling in een vaste Kamercommissie dan wel leiden tot het stellen van vragen aan de regering. In de Tweede Kamer is het de EU-staf die de Kamercommissies voorziet van adviezen over Europese voorstellen en belangrijke Europese ontwikkelingen aan Tweede Kamerleden en fractiemedewerkers signaleert.9 In de Eerste Kamer beoordelen de Kamercommissies aan de hand van de Commissievoorstellen welke voorstellen zij willen behandelen en op welke manier.10

Tussen de Commissie en het nationale parlement bestaat geen directe verantwoordingsrelatie. Wel kan het parlement de Commissie door middel van de politieke dialoog11 schriftelijke vragen stellen en Commissarissen uitnodigen in het nationale parlement. In het kader van het Europees economisch bestuur, specifiek met betrekking tot de aanbeveling van de Commissie over de ontwerpbegroting12 en de aanbeveling bij de dreiging dat de termijn voor het corrigeren van het buitensporige tekort niet wordt gehaald,13 is dit gecodificeerd in het Two Pack. Waar het parlement dit nodig acht, kan het dus de directe dialoog met de Commissie opzoeken, of de regering aanzetten om in Europees verband te interveniëren.14

In het kader van het Europees Semester is er meerdere malen een eurocommissaris in de Tweede Kamer geweest, vooral in het kader van de landenspecifieke aanbevelingen.15 Zowel in de Tweede Kamer als daarbuiten wordt de directe dialoog met de Commissie en de (persoonlijke) contacten met de Commissie in een vroege fase in het besluitvormingsproces gezien als middel om effectief invloed uit te kunnen oefenen op de uiteindelijke besluitvorming.16 Ook de Commissie heeft zich uitgesproken voor een efficiëntere dialoog met de nationale parlementen. Deze zou met name moeten plaatsvinden in het licht van de landenspecifieke aanbevelingen en in het kader van de jaarlijkse nationale begrotingsprocedures.17