3.2.7 De (mogelijke) gevolgen van (dreiging met) aansprakelijkstelling van de onderzoeker

Voor zover mij bekend is het tot op heden niet voorgekomen dat een onderzoeker civielrechtelijk of strafrechtelijk aansprakelijk is gesteld. Een en ander is althans niet kenbaar uit de jurisprudentie van de Ondernemingskamer. Wel zijn er in het verleden tuchtklachten gericht jegens de onderzoeker (par. 3.2.5). Hermans vermoedt dat het dreigen met aansprakelijkstelling, al dan niet verhuld, wel met enige regelmaat gebeurt en noemt dat niet wenselijk, nu onderzoekers in vrijheid, zonder druk van buitenaf, hun werk moeten kunnen doen.1 Bij een aansprakelijkstelling maakt de onderzoeker bovendien kosten van verweer (par. 3.3), en een aansprakelijkstelling kan tijdverlies en mogelijk onrust voor de onderzoeker met zich brengen.2

De (dreiging met) aansprakelijkstelling van de onderzoeker kan hiernaast andere nadelige gevolgen hebben.3 Het kan het vinden van onderzoekers in andere enquêteprocedures in de toekomst lastig(er) maken, en de effectiviteit van het enquêterecht onder druk zetten.4 In individuele enquêteprocedures kan de onderzoeker verzoeken te worden ontheven uit zijn functie, vanwege de daaraan verbonden risico’s. Dit brengt kosten en tijdverlies met zich, voor de rechtspersoon of een ander die de kosten van het onderzoek financiert of voor de onderzoeker. Diens ontheffing voorkomt overigens niet dat de onderzoeker later in een aansprakelijkheidsprocedure wordt betrokken.

Verder is er het gevaar dat de onderzoeker bij (dreiging met) aansprakelijkstelling handelt conform de wensen van degene die dreigt met aansprakelijkstelling of de onderzoeker aansprakelijk stelt (‘agressor’). Het handelen van de onderzoeker dient daarmee niet noodzakelijk het belang van het onderzoek. Wordt duidelijk dat de onderzoeker op een bepaalde wijze heeft gehandeld, onder druk en enkel om tegemoet te komen aan de wensen van de agressor, dan kan dit het risico op de vaststelling van aansprakelijkheid van de onderzoeker mijns inziens vergroten.