10.3.7 Indirecte bewijsmiddelen

Indirecte bewijsmiddelen hebben als kenmerk dat uit bepaalde vaststaande feiten andere feiten worden afgeleid die vervolgens strekken tot bewijs.1 Om deze reden is de verwantschap met het vermoeden nauw. De feiten en omstandigheden waaruit een vermoeden wordt afgeleid, zijn aan te merken als indirecte bewijsmiddelen. Dat vermoeden (de gevolgtrekking) staat vervolgens in direct verband met de te bewijzen feiten en vormt (althans in mijn opvatting) een zelfstandig bewijsmiddel.2

Net als voor vermoedens geldt voor alle andere gevolgtrekkingen uit indirecte bewijsmiddelen dat alternatieve scenario’s mogelijk zijn. In de sfeer van de beboeting geldt voor indirect bewijs daarom naar mijn smaak hetzelfde als voor het gebruik van feitelijke vermoedens als bewijsmiddel.3 De onschuldpresumptie brengt mee dat elke twijfel in het voordeel van de boeteling moet werken. Vanwege de inherente twijfel die kleeft aan het karakter, zullen indirecte bewijsmiddelen geïsoleerd beschouwd niet snel tot voldoende overtuigend bewijs van de centrale stellingen leiden (‘beyond reasonable doubt’). Dat kan anders zijn als er veel indirecte bewijsmiddelen, of naast indirecte ook directe bewijsmiddelen zijn. Gelet op de vrije bewijsleer die ook in de boetesfeer geldt, kan een bewezenverklaring echter wel degelijk worden gegrond op louter indirect bewijs.4

Uit de in paragraaf 11.2.3 te behandelen jurisprudentie inzake het nemo tenetur-beginsel volgt, dat het EHRM nadrukkelijk kijkt naar de rol die het bewijsmiddel heeft gehad in de bewijsconstructie. In het bijzonder in de arresten Saunders en Jalloh bracht het EHRM een onderscheid aan tussen Saunders-materiaal (indirect bewijs) en real evidence (direct bewijs). Daarbij lijkt van belang te zijn geweest dat de bewijskracht van indirect bewijs doorgaans relatief gering is en niet snel doorslaggevend zal zijn, maar veeleer steunbewijs zal vormen.5 Ook de Hoge Raad heeft dit onderscheid onderkend.6 Mogelijk verklaart dat de tamelijk soepele opstelling in de KBLux-zaken, waar in feite slechts één enkel direct bewijsmiddel, in combinatie met een algemene ervaringsregel en feiten van algemene bekendheid, voldoende is gebleken voor het bewijs van de centrale stellingen.7 In zaken waarin in het geheel geen directe bewijsmiddelen voorhanden zijn, zal het naar mijn mening in de boetesfeer echter vrijwel onmogelijk zijn om voldoende overtuigend bewijs te leveren.8