Einde inhoudsopgave
Grenzen van het strafrecht in de voorfase (SteR nr. 60) 2023/5.2.3.1
5.2.3.1 Complexiteit
mr. E.A.J. Nab, datum 12-01-2023
- Datum
12-01-2023
- Auteur
mr. E.A.J. Nab
- JCDI
JCDI:ADS715400:1
- Vakgebied(en)
Materieel strafrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Altena 2019, p. 15; Peristeridou 2015, p. 203-204; Groenhuijsen & Kristen 2001, p. 333 en 346; De Vries-Leemans 1995, p. 292; Schaffmeister 1991a, p. 166; ’t Hart 1983, p. 225.
Vgl. Mulder 1987, p. 410.
Nan 2011, p. 156.
Omdat de tekst van artikel 46 Sr spreekt van de gevangenisstraf die “naar de wettelijke omschrijving […] is gesteld” op het grondfeit en de wetgever daarmee beoogde aan te sluiten bij de regeling van de voorlopige hechtenis, ligt het voor de hand dat bij de strafmaat geen algemene strafverhogende en strafverlagende omstandigheden – zoals de algemene leerstukken poging, voorbereiding en medeplichtigheid – mogen worden meegewogen (Kamerstukken II 1990/91, 22268, nr. 3, p. 14. Vgl. Morra 2021, par. 3; Corstens/Borgers & Kooijmans 2018, p. 473; Simmelink & Smith 1999, p. 161-162).
Soms zijn dergelijke delicten zelfs drievoudig van het grondfeit verwijderd. Zie bijvoorbeeld de voorbereiding (artikel 46 Sr) van voorbereiding (artikel 97 lid 2 Sr) van het in verbinding treden met een buitenlandse mogendheid met het oogmerk hulp te verlenen bij de voorbereiding van het voeren van een oorlog tegen de Nederlandse staat (artikel 97 lid 1 Sr). Overigens lijkt ook deelname aan deelname aan een criminele organisatie strafbaar (De Jong 1989b, p. 182).
Zo staat op samenspanning (artikel 282c Sr) tot vrijheidsberoving met terroristisch oogmerk (artikel 282b Sr) maximaal 10 jaar gevangenisstraf, zodat het strafminimum van voorbereiding wordt bereikt. Andere voorbeelden zijn voorbereiding (artikel 46 Sr) van samenspanning (artikel 103 Sr) tot hulpverlening aan de vijand (artikel 102 Sr) en voorbereiding (artikel 46 Sr) van samenspanning (artikel 415b Sr) tot het plegen van geweld op een luchthaven met terroristisch motief (artikel 385d Sr). Dat is overigens geen exclusief Nederlands probleem. Samenspanning tot poging en zelfs samenspanning tot samenspanning zijn bijvoorbeeld ook strafbaar onder Section 1 van de Criminal Law Act 1977 (Simester e.a. 2014, p. 312).
Van complexiteit is sprake bij overmatig gedetailleerde regels, maar ook bij vormen van gelede normstelling.1 Een met gelede normstelling vergelijkbaar probleem doet zich voor bij poging en voorbereiding. Omdat het daarbij gaat om algemene leerstukken die op veel misdrijven van toepassing zijn, kunnen allerlei strafbaarstellingen aan elkaar worden gekoppeld.2 Via artikel 91 Sr zijn de algemene pogings- en voorbereidingsleer zelfs van toepassing buiten het Wetboek van Strafrecht.3 Dit door Nan als ‘horizontale gelede normstelling’ bestempelde fenomeen kan tot onduidelijkheid leiden, omdat het voor de lezers van deze andere wetten – en overigens ook voor de wetgever zelf – niet altijd direct duidelijk zal zijn dat ook voorbereiding van de omschreven gedraging strafbaar is.4 Daarvoor moet immers naast de bijzondere wet ook het Wetboek van Strafrecht worden geraadpleegd.
Combinaties van één algemeen leerstuk en één strafbaar feit zijn doorgaans nog wel te overzien, maar in de voorfase zijn eindeloze combinaties mogelijk.5 Omdat diverse zelfstandig strafbaar gestelde voorbereidingshandelingen met een strafmaximum van meer dan acht jaar worden bedreigd, is immers bijvoorbeeld ook voorbereiding van deze voorbereidingshandelingen strafbaar.6 Ook samenspanning wordt veelal met meer dan acht jaar bedreigd, waardoor ook voorbereiding van samenspanning strafbaar is.7 Het meest problematisch zijn echter voorfasedelicten die in cirkelverwijzingen terecht kunnen komen. Nu bijvoorbeeld zowel financiering van terrorisme (artikel 421 Sr) als training voor terrorisme (artikel 134a Sr) als misdrijven ter voorbereiding van terrorisme zijn gekwalificeerd (artikel 83b Sr), terwijl deze strafbepalingen ook de financiering van en training voor misdrijven ter voorbereiding van terrorisme strafbaar stellen met een strafmaximum van acht jaar of meer, ontstaat een potentieel eindeloze keten van voorfasebepalingen. Strikt genomen is op deze manier bijvoorbeeld ook voorbereiding (artikel 46 Sr) van financiering (artikel 421 Sr) van training (artikel 134a Sr) voor training (artikel 134a Sr) voor de financiering (artikel 421 Sr) van financiering van terrorisme (artikel 421 Sr) strafbaar. Zelfs de meest doorgewinterde strafrechtjurist zal moeite hebben zich een voorstelling te maken van de concrete gedraging die daarmee strafbaar is gesteld.