4.5.1 Inleiding

De BV is voor veel kleine ondernemers een stap te ver; de administratieve lasten die bij een BV komen kijken, kunnen een obstakel vormen. Belangrijker lijkt dat het fiscale regime van de BV (verplichte onderwerping aan de vennootschapsbelasting) voor bepaalde ondernemers ongewenst is. De voordelen die de BV biedt in termen van beperkte aansprakelijkheid en toegang tot structuurwijzigingsfaciliteiten, zoals vermogensoverdracht onder algemene titel, zijn gekoppeld aan een verplichte onderwerping aan de vennootschapsbelasting. Voor die koppeling zie ik geen rechtvaardiging.

Daarom kan in Nederland worden gedacht aan de introductie van een nieuwe rechtsvorm, de zelfstandige met beperkte aansprakelijkheid (ZBA), naar het voorbeeld van de Franse EIRL. De ZBA kan worden onderworpen aan dezelfde fiscale regels als de vennoot (natuurlijke persoon) van een M-BA.1 Als in Nederland de BV met een natuurlijk persoon/ondernemer als enig aandeelhouder verplicht onderworpen blijft aan vennootschapsbelasting, dan zal een ZBA hier mogelijk meer aantrekkingskracht hebben dan het Franse voorbeeld voorlopig in eigen land geniet. Verder kunnen aan de introductie van de ZBA dezelfde overwegingen ten grondslag worden gelegd als bij de M-BA zijn genoemd.2

In plaats van invoering van de ZBA, kan meer fiscale vrijheid bij de BV worden geboden, zoals optionele fiscale transparantie bij een enig aandeelhouder die natuurlijke persoon en ondernemer is. Ook kan worden gedacht aan nieuwe wegen om privévermogen tegen ondernemersrisico’s te beschermen. Zo kent men sinds 2003 in Frankrijk de figuur van de déclaration d’insaisissabilité:3 de zelfstandig ondernemer die zijn woonhuis in eigendom heeft, kan dit onvatbaar verklaren voor beslaglegging door zaakschuldeisers. Daarvoor moet een notariële akte worden opgemaakt en in de openbare registers worden ingeschreven. Deze alternatieven nemen niet weg dat de ZBA een interessante optie kan zijn. Daarom bespreek ik enkele aspecten van inpassing van de ZBA, ‘onze’ variant van de EIRL, in het Nederlandse burgerlijk recht. Goede inpassing is belangrijk voor duidelijkheid en herkenbaarheid van de nieuwe rechtsvorm, maar ook voor evenredigheid ten opzichte van andere rechtsvormen.