5.8 Slotbeschouwing

Het is verheugend dat de Nederlandse wetgever bij het opstellen van een regeling inzake de commune rechtsmacht rekening heeft gehouden met de belangen van partijen voor wie een rechtsgang in het buitenland onmogelijk is of voor wie een rechtsgang in het buitenland slechts mogelijk is na het leveren van een bovenmatige inspanning. Het forum necessitatis maakt de regeling inzake de commune rechtsmacht flexibel, hetgeen op zich zelf is toe te juichen. Dit flexibiliteitsmechanisme stelt de Nederlandse rechter in staat om van geval tot geval te bepalen of hij de aanlegger als een noodforum te hulp zal schieten. Uit de rechtspraak blijkt dat partijen zich maar al te graag beroepen op forum necessitatis, terwijl Nederlandse gerechten terughoudend zijn met de uitoefening van noodbevoegdheid. Met de regeling in art. 9 sub b en sub c Rv is echter ook een element van onvoorspelbaarheid in het jurisdictierecht geïntroduceerd. Op voorhand is niet duidelijk welke omstandigheden wel en welke geen voldoende grond opleveren voor een forum necessitatis-bevoegdheid. Wanneer is een gerechtelijke procedure buiten Nederland `onmogelijk'? En wanneer is het 'onaanvaardbaar' van de eiser te vergen dat hij de zaak aan het oordeel van een buitenlandse rechter onderwerpt? Deze onvoorspelbaarheid staat, zo zou kunnen worden betoogd, op gespannen voet met het in het Nederlandse jurisdictierecht zo hoog gehouden rechtszekerheidsbeginsel. Waarom wordt een forum necessitatis dan toch geduld, terwijl aantasting van de rechtszekerheid juist doorslaggevend is bij het niet toestaan van forum non conveniens? Toegegeven zij dat er een zekere spanning bestaat tussen de open bevoegdheidsnorm in art. 9 sub b en c Rv en het rechtszekerheidbeginsel, doch zulks lijkt mij gelet op de bijzondere aard van de noodbevoegdheid onvermijdelijk. Het forum necessitatis is geen 'gewone' bevoegdheidsgrond, zoals bijvoorbeeld het forum rei,hetforum contractus of het forum prorogatum, maar een bijzondere bevoegdheidsgrond die bedoeld is voor gevallen waarin nood dreigt. Bij het forum non conveniens is dat anders. Er bestaat dan een bevoegde rechter, die feitelijk toegankelijk is, waarin de eiser een behoorlijke rechtsgang heeft en alwaar hij een beslissing kan verkrijgen zonder het leveren van een onaanvaardbare inspanning. Desondanks maakt het forum non conveniens het in dat geval mogelijk om de behandeling van de zaak over te laten aan het gerecht van een andere staat dat zich in een geschiktere positie bevindt.