Deel I: Verenigde Staten

Het eerste deel van dit onderzoek heeft betrekking op de Verenigde Staten.

Hoofdstuk 2 staat in het teken van het ontstaan en de eerste toepassingen van de doctrine door het Hooggerechtshof. Daarbij zal blijken dat het vertrekpunt van de doctrine is gelegen in de zaak Marbury v. Madison uit 1803. Daarin trok het Hof de bevoegdheid van de federale rechter om de grondwettigheid van wetgeving na te gaan uitdrukkelijk naar zich toe. De erkenning dat sommige beslissingen van de andere staatsmachten aan rechterlijk toezicht zijn onttrokken, diende daarbij als wisselgeld. Van een heldere, vastomlijnde doctrine was zeker in deze beginfase echter nog geen sprake.

In hoofdstuk 3 zal worden ingegaan op de moderne toepassing van de doctrine door het Hooggerechtshof. Het vertrekpunt daarvan vormt de zaak Baker v. Carr uit 1962. Het oordeel van het Hof in die zaak is bepalend voor de wijze waarop de doctrine op dit moment bekend staat en wordt toegepast.

Hoofdstuk 4 staat in het teken van de lagere rechtspraak. Daarin zal met voorbeelden worden geïllustreerd in wat voor zaken lagere federale rechters de doctrine toepassen. Vervolgens zal worden bezien hoe die toepassing zich verhoudt tot de rechtspraak van het Hooggerechtshof.

Hoofdstuk 5 is een verdiepend hoofdstuk. Daarin zal worden ingegaan op het toepassingsbereik en de procesrechtelijke inkadering van de doctrine. Ook zullen belangrijke andere doctrines en instrumenten van de Amerikaanse rechter om zijn rol ten opzichte van de andere staatsmachten af te bakenen ter sprake komen.