15.5.4 Bewijsrecht en cassatie

De beperkte toetsing in cassatie brengt mee dat de Hoge Raad de boeteoplegging als zodanig niet of nauwelijks inhoudelijk kan beoordelen. Aan de boete legt de inspecteur of de feitenrechter immers een veelheid aan feitelijkheden ten grondslag, welke de Hoge Raad in cassatie als vaststaand zal aannemen. De vraag of uit die vaststaande feiten voldoende overtuigend bewijs naar voren komt voor het opleggen van een boete, zal slechts zeer terughoudend kunnen worden getoetst, omdat de feitenrechter vrij is in de keuze en de waardering van de bewijsmiddelen.1 Die waardering kan in cassatie alleen getoetst worden op begrijpelijkheid.2 Ook ten aanzien van de perifere stellingen kan de Hoge Raad de keuze en de waardering van de bewijsmiddelen van de feitenrechter slechts marginaal toetsen.

Iets vergelijkbaars geldt voor de hoogte van de opgelegde boete: de feitenrechter vormt zich eigenstandig een oordeel over welke strafmaat in het concrete geval passend en geboden is. Alleen wanneer het oordeel van de feitenrechter onbegrijpelijk is of onvoldoende is gemotiveerd, zal de Hoge Raad ingrijpen.3 Als dat inderdaad gebeurt, zal de zaak veelal ter verdere beoordeling worden verwezen naar een andere feitenrechter.

De Hoge Raad kan zich zelf in feite slechts uitspreken over de toepassing van de regels van het bewijsrecht door de feitenrechter. Over die rechtsregels kan in cassatie immers wel worden geklaagd.4 Datzelfde geldt voor de rechtsnormen die de feitenrechter aanlegt bij de beoordeling van de centrale en perifere stellingen. De Hoge Raad toetst of de rechter bij zijn oordeelsvorming is uitgegaan van de juiste rechtsopvatting ten aanzien van bijvoorbeeld de betekenis van de begrippen opzet, grove schuld, medepleger, pleitbaar standpunt of vrijwillige verbetering.5

Verder is voor wat betreft de bewijsvoering van belang dat de boeteling zijn feitelijke grieven tegen de boete tijdig moet aanvoeren, te weten voor de feitenrechter in (hoger) beroep. Dat geldt zowel voor de centrale stellingen als voor de perifere stellingen. Wanneer de boeteling in cassatie pas voor het eerst klaagt over bijvoorbeeld het schenden van de mededelingsplicht, zal de Hoge Raad die klacht buiten beschouwing laten. De beoordeling vergt immers een onderzoek van feitelijke aard, waarvoor in cassatie geen plaats meer is.6