4.3.1 Inleiding

Naarmate het gevolg naar ervaringsregels waarschijnlijker is, is toerekening eerder gerechtvaardigd. Omgekeerd is toerekening minder aanvaardbaar naarmate het gevolg uitzonderlijker, abnormaler, minder waarschijnlijk is.1

In Waterwingebied Leeuwarden,3 in Rijksweg 124 en in Tauber/Verhey5 sanctioneerde de Hoge Raad de toerekening van de door een onrechtmatige daad veroorzaakte schade mede op de grond dat de schade “niet een zo uitzonderlijke vorm van schade t.g.v. een dergelijk ongeluk is”, de schade als gevolg “van een verkeersongeval [niet] zo weinig karakteristiek” is respectievelijk de schade “een voor de hand liggend gevolg” was. In Amercentrale6 oordeelde de Hoge Raad dat de kwalitatieve aansprakelijkheid van art. 1405 (oud) BW van de eigenaar van een bouwwerk alleen aansprakelijk maakt voor de “typische gevolgen” van de instorting van het desbetreffende gebouw. In Van Hees/Esbeek7 oordeelde de Hoge Raad dat voor de toerekenbaarheid van de schade van belang kan zijn of de schade het redelijkerwijze te verwachten gevolg was van de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid berust. In Vader Versluis8 sanctioneerde de Hoge Raad de niet toerekening van schade mede omdat sprake was van “een zo uitzonderlijke vorm van schade”. In Steengaassteller9 heeft de Hoge Raad geoordeeld dat het “mede van de aard van de gedraging en van de daardoor geschonden normen af[hangt], welke betekenis moet worden gehecht, en welke eisen moeten worden gesteld aan de voorzienbaarheid van de resulterende schade” (rov. 3.3). In AGO/NCB10 sanctioneerde de Hoge Raad het niet toerekenen van de schade op de grond dat het ontstaan ervan “geheel buiten de lijn van de normale verwachtingen lag” (rov. 3.3). In Boukes/Schuurmans11 oordeelde de Hoge Raad dat in “aanmerking genomen de aard van de (…) verweten gedraging en de daaruit voortgekomen schade” het “voor de aansprakelijkheid vereiste verband tussen beide te dezen werd bepaald door de voorzienbaarheid van de schade” (rov. 3.1). In X/Hoogheemraadschap12 sanctioneerde hij de toerekening van schade door het hof mede op de grond dat de maatregelen die het Hoogheemraadschap ten gevolge van de onrechtmatige daad van X had genomen, en waarvan het Hoogheemraadschap de kosten op X wilde verhalen, “in het algemeen redelijkerwijs te verwachten [zijn] als gevolg” van de gedraging van X (rov. 3.6.6). In Swinkels/Saint-Gobain13 oordeelde hij dat voor de toerekening van de schade relevant kan zijn “of een bepaald schadelijk gevolg van de aansprakelijkheidscheppende gebeurtenis naar ervaringsregels niet redelijkerwijs voorzienbaar is” (rov. 3.5). In Avi/Van Adrighem14 heeft de Hoge Raad, onder verwijzing naar de memorie van antwoord bij het gewijzigd ontwerp,15 geoordeeld dat bij de beantwoording van de toerekeningsvraag “wat naar objectief inzicht voorzienbaar of waarschijnlijk was, een rol [zal] kunnen spelen” (rov. 4.1.2).

In Edel en Van der Groep/De Oude Zwolsche16 oordeelde de Hoge Raad “dat het Hof de gedragingen van Edel en van Van der Groep onrechtmatig heeft geoordeeld omdat door deze gedragingen het gevaar voor verkeersongevallen in het algemeen werd vergroot; dat, nu dit gevaar zich heeft verwezenlijkt, het Hof terecht niet heeft onderzocht met welken graad van waarschijnlijkheid kon worden voorzien dat het ongeval zich juist op deze wijze zou voordoen”. Tot een vrijwel gelijk oordeel kwam de Hoge Raad tien jaar later in De Brouwer/Van den Besselaar17 waar hij oordeelde “dat door zodanig gedrag het gevaar voor verkeersongevallen in het algemeen wordt vergroot, nu het gevaar zich heeft verwezenlijkt, een nader onderzoek naar de graad van waarschijnlijkheid van het plaatsvinden van het ongeval en van de daardoor veroorzaakte verkeersschade achterwege kon blijven”. In Vader Versluis18 oordeelde de Hoge Raad: “Bij overtreding van [verkeers- en veiligheidsnormen], die in de regel strekken ter voorkoming van verkeers- of arbeidsongevallen, moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid van ernstige gevolgen, hoe deze zich ook in het concrete geval mogen voordoen.” In Dorpshuis Kamerik19 oordeelde hij dat de in acht te nemen zorgvuldigheidsnorm “naar haar aard mee[brengt], dat het er, voor aansprakelijkheid jegens degeen die door het in aanraking komen met de gevaarlijke vloeistof letsel oploopt, in beginsel niet toe doet, of de wijze waarop het letsel door aanraking met de stof in het gegeven geval precies is veroorzaakt, voorzienbaar was voor de partij die de betreffende zorgvuldigheidsnorm niet in acht heeft genomen” (rov. 5).