10.4.5.1 Het registratievereiste

Voor de vestiging van pandrechten op roerende zaken en vorderingen is registratie vereist om antedatering te voorkomen. De meerderheid in de hedendaagse literatuur beschouwt het registratievereiste niet als een effectief middel om fraude door antedatering te voorkomen.1 Doordat niet alle informatie van de pandakte (en voorheen computerlijsten) in het register wordt aangetekend, blijft het risico op antedatering voortbestaan. De Hoge Raad heeft het registratievereiste in het arrest Spaarbank Rivierenland/ Gispen q.q. en het arrest Meijs q.q./Bank of Tokyo op een manier geïnterpreteerd die tegemoet komt aan de behoefte van de praktijk om zo eenvoudig mogelijk (generale) zekerheid tot stand te brengen.2 Rongen schrijft echter dat in het kader van internationale cessies of verpandingen bepaalde buitenlandse partijen het registratievereiste nog wel eens als hinderlijk ervaren.3

Andere auteurs hebben de elektronische registratie van pandakten bepleit om de administratieve druk voor de betrokkenen bij registratie te verlichten.4 Momenteel geschiedt registratie van pandakten handmatig.5 Kaptein wijst er op dat elektronische registratie het voordeel heeft boven handmatige registratie dat het exacte tijdstip van registratie en dus van rang komt vast te staan.6 A-G Hammerstein vermoedt dat het gevolg van elektronische registratie zal zijn dat de bank elke minuut verzamelpandaktes registreert.7 Vriesendorp heeft in plaats van het registratievereiste de invoering van een registerpandrecht bepleit.8

Door de tijd heen hebben wetgevers telkens antedatering willen voorkomen. Zo kende bijvoorbeeld Keizer Leo publieke aktes een hogere rang toe dan onderhandse aktes en gold in verschillende Hollandse steden van de Republiek het vereiste dat pandrechten op roerende zaken en vorderingen werden geregistreerd.9 Registratie bij de Belastingdienst past dus in weliswaar in de Nederlandse rechtstraditie, maar uiteraard zijn er ook andere methodes om de datering van de vestiging van een pandrecht te waarborgen.