3.2.2 De valkuil van de "driefasenleer"

Zoals in de hierna volgende paragrafen en (meer in het bijzonder voor wat betreft de "oude" "tweede fase") in hfdst. 4 zal worden toegelicht, meen ik dat dit ingeburgerde onderscheid in fasen minst genomen verwarrend is. Het is wellicht door de bedenker ervan nooit zo bedoeld, maar wekt ten onrechte de indruk dat iedere fase zich noodzakelijkerwijs in een onderhandelingstraject voordoet en het wekt vervolgens ten onrechte de indruk dat de betreffende fasen elkaar in alle gevallen noodzakelijkerwijs en onomkeerbaar in de tijd opvolgen. In elk geval meen ik dat de driefasenleer in de praktijk veelvuldig als zodanig wordt geïnterpreteerd terwijl geen van deze indrukken wat mij betreft juist is. In het hierna volgende zal worden betoogd dat zich in de precontractuele fase slechts twee situaties kunnen voordoen, te weten: de situatie waarin het beide partijen nog vrij staat om, niet-schadeplichtig, de onderhandelingen af te breken en de situatie waarin dit (één van) partijen niet langer vrij staat. Daarnaast (en dus niet noodzakelijkerwijs: opvolgend) kán (maar dit hoeft niet) zich de situatie voordoen dat er in de precontractuele fase op enig moment gedurende de periode dat de onderhandelingen nog eenzijdig, niet-schadeplichtig kunnen worden beëindigd, een verplichting ontstaat om kosten die in het kader van de onderhandelingen zijn gemaakt, te vergoeden.1

Zoals in hfdst. 4 nader zal worden toegelicht, meen ik dat een eventuele verplichting tot vergoeding van gemaakte kosten een zelfstandige juridische grondslag heeft. Of die grondslag zich voordoet, is afhankelijk van de concrete omstandigheden van het geval; ook dit is in hfdst. 4 nader uitgewerkt.

Omdat veel van de verwarring met betrekking tot de driefasenleer m.i. is ontstaan door het gebruik van het woord "fase", zal ik in het navolgende niet meer spreken over "fasen" maar over "stadia" of, wellicht beter nog, over de situatie waarin het eenzijdig afbreken van de onderhandelingen nog geoorloofd is en de situatie waarin het dat niet meer is. Daarnaast kán het zich voordoen dat een verplichting bestaat tot vergoeding van kosten, hoewel de onderhandelingen nog afgebroken mogen worden, maar dat hoeft geenszins het geval te zijn; naar ik zelfs meen (en zoals in hfdst. 4 nader is geadstrueerd) zal in verreweg de meeste gevallen waarin onderhandelingen gelegitimeerd worden afgebroken, in het geheel geen sprake zijn van een recht op kostencompensatie van de teleurgestelde partij. Schematisch geeft dit het volgende beeld: