5.4.1 Inleiding

De rechtspraak van de Hoge Raad over de toepassingsvoorwaarden van art. 6:89 en 7:23 lid 1 BW is ingegeven door de gedachte dat hij de strenge sanctie op schending van deze klachtplichten, rechtsverval, te ver vindt gaan. Het is ook vooral de sanctie die in de literatuur weinig positieve omschrijvingen als ‘valbijlnatuur’1, ‘guillotineregime’2 en ‘botte bijlkarakter’3 heeft opgeleverd. Tot op heden heeft de Hoge Raad de sanctie op art. 6:89 en 7:23 lid 1 BW niettemin ongemoeid gelaten. Hij spreekt in zijn arresten zelfs expliciet van rechtsverval.4 Daarmee verschillen de klachtplichten van rechtsverwerking. Rechtsverwerking heeft, als toepassing van de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid, in beginsel tot gevolg dat de schuldeiser zijn recht ‘niet meer geldend kan maken’ en dat recht dus niet tenietgaat. Ook wordt proportionele werking mogelijk geacht.5 Die gedachte heeft navolging gekregen in de rechtspraak van de Hoge Raad.6

In hoofdstuk 2, meer in het bijzonder in par. 2.4.4 en 2.6.1, stelde ik de vraag of rechtsverval als sanctie past bij het proportionele karakter van Obliegenheiten. Een Obliegenheit beoogt het specifieke nadeel van de schuldenaar als gevolg van inconsistent schuldeisersgedrag weg te nemen. Daar past niet goed bij dat de sanctie van de klachtplicht altijd rechtsverval zou zijn.

In deze paragraaf onderzoek ik of we om rechtsverval als sanctie op art. 6:89 en 7:23 lid 1 BW heen zouden kunnen en naar een meer proportioneel sanctiearsenaal toe kunnen werken. In par. 5.4.2 onderzoek ik in hoeverre art. 6:89 en 7:23 lid 1 BW hiertoe ruimte bieden.