278 Bestuurders of ‘named officers’

Een ander vraagstuk heeft betrekking op de reikwijdte van de transparantieverplichtingen. In Nederland bestaat slechts de verplichting tot het openbaar maken van de bezoldiging van formeel benoemde statutaire bestuurders. Ook in Duitsland zien de transparantievereisten alleen op de formele bestuurder. De vraag is of daarmee nog wel kan worden volstaan. Bij Nederlandse beursgenoteerde vennootschappen is de zogenaamde executive committee (“ExCo”) in opkomst.1 Het traditionele bestuursmodel wordt steeds vaker vervangen door een nieuwe topstructuur waarbij het statutair bestuur slechts bestaat uit een CEO en CFO.2 De beslissingen worden genomen door het ExCo waarin, naast de statutaire bestuurders, het senior management zitting heeft.3 Calkoen ziet (het ontwijken van) de stringentere wetgeving over de bezoldiging van bestuurders als een van de mogelijke redenen voor de opkomst van deze nieuwe bestuursvorm.4 Deze regels zien immers alleen op statutaire bestuurders en niet op een kernfunctionaris van het ExCo.5

In de Verenigde Staten is ervoor gekozen de openbaarmakingsverplichtingen te doen gelden voor de CEO, CFO en de drie meest betaalde ‘executive officers’. In het Verenigd Koninkrijk is een dergelijke regeling niet opgenomen. De reikwijdte is daar tot dusver beperkt tot (executive en non-executive) directors. Wel is in de UK Corporate Governance Code opgenomen dat de remuneratiecommissie een rol dient te spelen bij het vaststellen van de bezoldiging van het senior management, waaronder dus de leden van het ExCo.6

De vraag rijst of in Nederland vastgehouden moet worden aan de formele benoeming van een statutaire bestuurder of dat gekozen moet worden voor de Amerikaanse of Engelse aanpak.7 De ambiguïteit van het ExCo maakt een dergelijke vraag lastig te beantwoorden. Daar komt bij dat het bestaan van een ExCo de rechten en plichten van de raad van bestuur onverlet laat. Besluiten die aan het bestuur worden toegerekend zullen in ieder geval door (een deel van) de statutaire bestuurders moeten worden genomen. Statutaire bestuurders hebben dus wel degelijk een te onderscheiden rol van de overige leden van het ExCo.

Het beperken van de bezoldigingsinformatie tot de raad van bestuur druist wel in tegen de ontwikkeling die transparantieverplichtingen de afgelopen decennia hebben doorgemaakt. De huidige verplichtingen hebben tot doel inzicht te verschaffen in de kosten van de top van de onderneming, de vaststelling van de beloning én in de prikkelwerking en risico’s die verbonden zijn aan de beloningen van de top. Daarbij speelt mijns inziens mee dat aandeelhouders geen rechten uit kunnen oefenen op de samenstelling en bezoldiging van leden van het ExCo.8 In beginsel liggen deze bevoegdheden bij de raad van bestuur.9 Hierdoor ontstaat de situatie dat de CEO en CFO de bezoldiging bepalen van kernfunctionarissen die binnen het traditionele bestuursmodel als medebestuurders zouden gelden. Meer in het algemeen zullen de leden van het ExCo door middel van de beraadslaging en het overleg, maar ook in de besluitvorming, een wezenlijke invloed uitoefenen op bestuursaangelegenheden.10 Indien de verschillende beloningsvormen van de leden van het ExCo niet openbaar worden gemaakt, blijven de hoogte, de prikkels en de daarmee verbonden risico’s van de door de statutaire bestuurders vastgestelde bezoldiging voor de aandeelhouders alsnog verborgen. De belangen van de top van de onderneming blijven daardoor voor een belangrijk deel een ‘black box’, terwijl ook andere ‘checks and balances’ ontbreken.11

De macht die de CEO en CFO hebben vanwege hun bevoegdheden tot het aanstellen, schorsen, ontslaan en bezoldigen van de leden van het ExCo, in combinatie met de wezenlijke invloed die de leden van het ExCo hebben op de aangelegenheden die het bestuur betreffen, zouden het afleggen van verantwoording over de bezoldiging van deze leden kunnen rechtvaardigen.

In de Code 2016 is een bepaling opgenomen waarin slechts staat dat, indien het bestuur werkt met een ExCo, het bestuur de raad van commissarissen informeert over de beloning van de leden van deze ExCo, niet zijnde statutair bestuurders. Het bestuur dient jaarlijks deze beloning met de raad van commissarissen te bespreken.12

Hiermee is door de Commissie Van Manen een uiterst voorzichtige stap gezet om de raad van commissarissen meer te betrekken bij de bezoldiging van de ExCo-leden.14 Een minimale voorwaarde voor het goed kunnen functioneren van de raad van commissarissen lijkt mij dat hij op de hoogte is van de bezoldiging(structuur) van de leden van de executive committee. Daarnaast ligt het in de rede om de raad van commissarissen formeel te betrekken bij de vaststelling van deze bezoldiging. Op grond van de redenering achter de huidige transparantieverplichtingen zou een verdergaande stap zijn om als best practice bepaling op te nemen in de Corporate Governance Code dat de transparantievoorschriften ook van toepassing zijn op (bijvoorbeeld) de dagelijkse beleidsbepalers, waar een lid van de executive committee doorgaans onder zal vallen. Een dergelijke benadering is overigens niet nieuw, zoals de recente wetgeving voor financiële instellingen laat zien.15