4.7.5 Het wekken van vertrouwen schept aansprakelijkheid

In het voorgaande is de maatstaf voor de beoordeling van de onrechtmatigheid van onjuiste informatieverstrekking alsook de wijze van toepassing en achtergrond van deze maatstaf besproken. Duidelijk werd dat de overheid slechts onrechtmatig handelt door onjuiste informatie te verstrekken indien de burger erop heeft mogen vertrouwen dat hij juist en volledig over een bepaald onderwerp zou worden geïnformeerd. In het licht van deze maatstaf resteren nog drie vragen. De eerste vraag is of de aansprakelijkheid voor onjuiste informatieverstrekking, zoals in de literatuur wel wordt aangenomen,1 haar grondslag vindt in het bestuursrechtelijke vertrouwensbeginsel.

Het vertrouwensbeginsel eist dat het bestuur gewekte verwachtingen in beginsel honoreert, en is dus gericht op het bewerkstelligen van de nakoming van die verwachtingen.2 De werking van het vertrouwensbeginsel brengt met zich dat in voorkomend geval een rechtsplicht op een bestuursorgaan rust om een hem toekomende bevoegdheid op een bepaalde wijze uit te oefenen. Die bevoegdheidsuitoefening bestaat veelal in het nemen van een besluit. Wanneer de bestuursrechter wegens strijd met het vertrouwensbeginsel overgaat tot vernietiging van een besluit dat een ander dictum kent dan op basis van het gewekte vertrouwen in de lijn der verwachtingen lag, oordeelt hij dat het bestuursorgaan vertrouwen heeft gewekt dat het niet had mogen beschamen met zijn (wijze van) bevoegdheidsuitoefening. Kort gezegd, ligt aan een geslaagd beroep op het vertrouwensbeginsel ten grondslag dat het bestuursorgaan niet had mogen overgaan tot het schenden van het gewekte, gerechtvaardigde vertrouwen.

Bij onjuiste informatieverstrekking vormt daarentegen niet de trouw aan het gegeven woord maar het misrepresenteren van de juridische werkelijkheid de grondslag voor het aannemen van de schadeplichtigheid van de overheid. De schadeplichtigheid ontstaat doordat de burger door de overheid op het verkeerde been is gezet. Een aanspraak op schadevergoeding ontstaat derhalve niet doordat het bestuursorgaan ten onrechte een opgewekt vertrouwen heeft geschonden, maar doordat het orgaan ten onrechte vertrouwen heeft gewekt.3 Het opwekken van vertrouwen fungeert bij onjuiste informatieverstrekking als schadeoorzaak, en niet het schenden daarvan.

Doordat het wekken van vertrouwen de schadeoorzaak is, komt de schade voor vergoeding in aanmerking die is veroorzaakt door een misplaatst vertrouwen op de juistheid van de gegeven inlichtingen, en niet (ook) de schade doordat het vertrouwen ten onrechte niet is bewaarheid (zie nader paragraaf 6.7, 7.4.2 en 7.4.3). In het aansprakelijkheidsrecht voor onjuiste informatieverstrekking is ‘belofte maakt schuld’ dus niet leidend. Informatieverstrekking is immers kleurloos en houdt geen belofte of toezegging voor de toekomst in. In bestuursrechtelijke termen kan dan ook worden gesteld dat niet zozeer het vertrouwensbeginsel ten grondslag ligt aan een aanspraak op schadevergoeding wegens onjuiste informatieverstrekking, maar veeleer het zorgvuldigheidsbeginsel.5 Het is onzorgvuldig om zonder goede grond een gerechtvaardigd vertrouwen te wekken. Ter vergelijking kan worden gewezen op de Schuttersduin-rechtspraak.

In het Schuttersduin-arrest leidt eveneens het wekken van vertrouwen tot aansprakelijkheid. Aan de aansprakelijkheid van de overheid ligt hier ten grondslag dat zij onrechtmatig heeft gehandeld door ten onrechte een vergunning te verlenen (en niet door onjuiste inlichtingen te verstrekken), maar dat doet er niet aan af dat een toewijsbare vordering tot schadevergoeding alleen bestaat wanneer de burger op het verkeerde been is gezet door de overheid.8 Door vertrouwen te wekken omtrent de rechtmatigheid van de vergunning heeft de overheid een voorschot genomen op het onherroepelijk worden van de vergunning. De aansprakelijkheid van de overheid berust daarop dat zij ten onrechte een verwachting omtrent de rechtmatigheid van de vergunning in het leven heeft geroepen.9