2.1 Inleiding

28. In dit hoofdstuk staat een wijziging van beperkte rechten door de rechter centraal. Verschillende rechtsgronden passeren de revue. In de eerste plaats bespreek ik een aantal specifieke grondslagen uit Boek 5 BW. Art. 5:78 aanhef en sub a, art. 5:97 lid 1 en art. 5:104 lid 2 jo. art. 5:97 lid 1 BW bepalen dat de rechter een recht van erfdienstbaarheid, een erfpachtrecht of een zelfstandig opstalrecht kan wijzigen (of opheffen) indien wegens onvoorziene omstandigheden ongewijzigde instandhouding van het beperkte recht naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet van de eigenaar of beperkt gerechtigde kan worden gevergd. Art. 5:80 BW bepaalt dat de rechter een recht van erfdienstbaarheid kan wijzigen indien wegens onvoorziene omstandigheden de uitoefening onmogelijk is geworden of het belang van de eigenaar van het heersende erf is verminderd, mits de wijziging naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid van de eigenaar van het dienende erf kan worden gevergd. Ik bespreek deze wijzigingsgrondslagen in paragraaf 2.2.1 Art. 5:78 aanhef en sub b BW bepaalt dat de rechter een recht van erfdienstbaarheid kan wijzigen indien ongewijzigde instandhouding van de erfdienstbaarheid in strijd is met het algemeen belang.2 Ik bespreek deze wijzigingsgrondslag in paragraaf 2.3.

29. In de tweede plaats bespreek ik de mogelijkheid dat een beding in algemene voorwaarden vernietigd wordt via afd. 6.5.3 BW. Bij de vestiging van beperkte rechten kan gebruik worden gemaakt van gestandaardiseerde voorwaarden om de inhoud van het beperkte recht vorm te geven. Gestandaardiseerde voorwaarden zijn onder omstandigheden aan te merken als algemene voorwaarden in de zin van afd. 6.5.3 BW. De vernietiging van een beding in algemene voorwaarden houdt een wijziging van de inhoud van een beperkt recht in als de algemene voorwaarden (mede) de inhoud van het beperkte recht bepalen. Alhoewel een beding in algemene voorwaarden buitengerechtelijk vernietigd kan worden, zal de vernietigbaarheid veelal in een procedure ter sprake komen (vgl. art. 3:49 BW). Dit geldt met name omdat een rechter onder omstandigheden verplicht is ambtshalve te toetsen of een beding onredelijk bezwarend is. Om die reden bespreek ik de vernietiging van algemene voorwaarden als wijzigingsgrondslag in dit hoofdstuk waarin een wijziging door de rechter centraal staat. Ik bespreek deze wijzigingsgrondslag in paragraaf 2.4. Ik sluit af met een conclusie in paragraaf 2.5.