Einde inhoudsopgave
Executele (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel recht) 2007/I.G.4
I.G.4. Art. 812 - 812-7 Code civil (nieuw): privatieve lastgeving over de dood heen
Prof.mr. B.M.E.M. Schols, datum 07-12-2007
- Datum
07-12-2007
- Auteur
Prof.mr. B.M.E.M. Schols
- JCDI
JCDI:ADS406042:1
- Vakgebied(en)
Erfrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
FRANCIS LEFEBVRE, Les successions et les liberalites apres la reforme, Parijs: Editions Francis Lefebvre 2006, nr. 2400, p. 159.
ALAIN DELFOSSE/JEAN FRANCOIS PENGUEL, La reforme des successions et des liberalites, Parijs: Litec 2006, nr. 174, p. 63.
Zie voor ons recht art. 4:143 lid1 BW, waarover hierna meer.
ALAIN DELFOSSE/JEAN FRANCOIS PENGUEL, La reforme des successions et des liberalites, Parijs: Litec 2006, nr. 174, p. 65.
EDMOND GRESSER, Grundzuge des geanderten franzosichen Erbrechts (ab 1 januar 2007), Zeitschrift fur die Steuer und Erbrechtspraxis (Zerb) 2006, 12, p. 410, zij het door een Franse notaris en ook deze merkt op: 'Vorbild diese Vollmacht war offensichtlich der angelsaksische trust.'
Zij hoeven tijdens leven hierover vanzelfsprekend ook niet geïnformeerdte worden, zijhet dat dit laatste in de Franse literatuur betreurd wordt vanuit de gedachte dat sommige erfgenamen hierin aanleiding zullen zien om de geldigheid van de overeenkomst in twijfel te gaan trekken. Zie FRANCIS LEFEBVRE, Les successions et les liberalitesapreslare-forme, Parijs: Editions Francis Lefebvre 2006, nr. 2414, p. 160. Bij mijkomt de gedachte op: men wil zich toch ook nog niet 'vastleggen'op wie de erfgenamen zullen zijn?
Ik denk niet dat aanbod en aanvaarding in dezelfde (notariele) akte hoeven plaats te vinden. Essentieel is dat de aanvaarding nog tijdens het leven van de lasthebber plaatsheeft. Men kan overigens, op grondvan art. 812-1-1 5
Art. 812-1-1 Cc (nieuw).
EDMOND GRESSER, Grundzuge des geanderten franzosischen Erbrechts (ab 1 januar 2007), Zeitschrift fur die Steuer und Erbrechtspraxis (Zerb) 2006, 12, p.410. Hij drukt het als volgt uit: 'Der Auftrag ist nur wirksam, wenn er durch ein ernsthaftes undein in Bezug auf die Person eines Erben oder des Nachlasses legitimes Interesse gerechtfertigt ist und deises genau dargelegt wird.' (Curs. BS)
Rapport, Assemblee nationale ou Senat, Nr. 2850, p. 173: 'Le notaire ne manquera pas d'in-former le de cujus de l'eventuelle motivation insuffisante du mandat, sous peine de voir sa responsabilite ulterieurement engagee aut titre de son devoir de conseil.' Kenbaar uit: ALAIN DELFOSSE/JEAN FRANCOIS PENGUEL, La reforme des successions et des liberalites, Parijs: Litec 2006, p. 65, noot 12.
Extrait du compte rendu du Conseil des ministres du 29/06/05.
De gedachte komt op dat de executeur dit ook kan, maar niet in aanwezigheid van legitimarissen, art. 1030-1 Cc (nieuw).
Art. 812 Cc (nieuw).
Na reeds naar de interessante nieuwe Franse problematiek van de conflicterende erfrechtelijke bevoegdheden gekeken te hebben, wil ik thans nog inhoudelijk op de nieuwe regeling ingaan. Het betreft mijns inziens niet alleen een regeling waar wij ongetwijfeldnog veel van zullen horen, maar een die met name met het oog op de ontwikkeling van de juridische hersengymnastiek rondhet contractuele erfrecht erg prikkelendis. Het verbaast niet dat de Fransen1 het nieuwe fenomeen zelf aankondigen als: 'L'un des apports ma-jeurs de la loi du 23 juin 2006.'
De postume last doet zijn werk waar de algemene overeenkomst van lastgeving uitdooft. In zoverre zijn het communicerende vaten: 'Le mandat post-hume prendeffet quandle mandat de droit commun s'eteint.'2 Een principieel verschil met executele is dat de aanvaarding van de postume last reeds tijdens het leven plaatsvindt. Dit verschil maakt een executele tot een execu-tele. Een executele mag en kan3 immers pas na het overlijden van erflater aanvaard worden. Wie thans een parallel trekt met bijvoorbeeld de Nederlandse onherroepelijke volmacht met werking na overlijden of nog beter een onopzegbare privatieve last, dient zicht te realiseren dat deze varianten in beginsel verleend dan wel aangegaan worden om er reeds ante mortem gebruik van te kunnen maken.
De Franse rechtsfiguur verrijkt op de keper beschouwd ons denken over de driepartijenverhoudingen. Hij wordt immers:4 'passe entre deux personnes pour le compte et dans "l'interetd'un tiers qui n'en est pas signataire et ne peut en principe s''opposer a son execution, il prendeffet qu'au jour du deces du mandant'. Met de saisine- en vertegenwoordigingsbril is mijns inziens deze op het eerste gezicht ingewikkelde drie-partijenverhouding 'eenvoudig' te verklaren, waarover hierna meer.
Nogmaals: deze Franse rechtsverhouding wordt aangegaan 'ante mortem', maar heeft de strekking om pas 'post mortem' geeffectueerdte worden. Ook een executele wordt weliswaar eerst geeffectueerdna overlijden, maar deze rechtsverhouding wordt en kan ook pas aanvaard worden na overlijden. Treffend is de typering in de Duitse literatuur van het nieuwe Franse instituut: 'postmortalen Vollmacht zur Nachlassverwaltung.'5
Wellicht ten overvloede merk ik op dat de toestemming van de 'erfgenamen' niet vereist is voor de totstandkoming van de overeenkomst.6
De postuum-lasthebber kan, net als de executeur, geen beslissingen nemen inzake het aanvaarden dan wel verwerpen van de nalatenschap (Art. 812-1-2 Cc nieuw).
De overeenkomst van postume lastgeving (zowel aanbodals aanvaarding door de lasthebber ('avant le deces') dient reeds tijdens het leven neergelegd te worden in een notariele akte, 'en la forme authentique' (Art. 812-1-1Cc nieuw).7
De overeenkomst dient op straffe van ongeldigheid gedragen te worden door:8
'un interêt serieux et Ugitime au regardde la personne de l'heritier ou dupatri-moine successoral, precisement motive.' (Curs. BS)
Een Franse notaris in het Duits:9
'Bei der Beurkundigung einer solchen Vollmacht hat der Notar die schwierige Rolle, das zugrundeliegende Interesse dieser Vollmacht darzulegen.'
Neemt de notaris plaats op de stoel van de rechter?10 De vergelijking met de gronden als bedoeld in art. 4:75 BW komt bij mij op. Daar is mijns inziens de rol van de notaris een lijdelijke en legt hij (zelfs) geen marginale toetsing aan.
Ik neem aan dat in het licht van de Franse vakantiehuizen-problematiek 'een authentieke akte' ook een akte van een'Nederlandse' notaris kan zijn.
De nieuwe mogelijkheidom de rechtsfiguur lastgeving, zij het binnen ge-meldkader, te gebruiken als instrument voor het beheer van de nalatenschap, wordt als volgt toegelicht:11
'toute personne pourra, a l'avance, donner mandat a une personne de confiance degerer ou d'administrer certains biens lorsque les heritiers n'ont pas la capacite dele faire eux-memes. Ce mandat aura deux domains d'application privilegies la gestion de l'entreprise aprèsle deces de l'entrepeneur et, plus generalement, la gestion d'un patrimoine en presence d'heritiers mineurs ou atteints d'un handicap.' (Curs. BS)
Kortom, het gaat om het beheer van, zich in de nalatenschap bevindend, ondernemingsvermogen of het beheer van de erfrechtelijke verkrijgingen van minderjarigen of andere personen die in beginsel hun wil niet kunnen bepalen. Als een van de bevoegdheden die verleend kunnen worden, kan gedacht worden aan het betalen van schulden.12
Het mandaat duurt, net als de Franse executele (art. 1031 Cc nieuw), in beginsel twee jaar, zij het dat de rechter de last een of meer keer kan verlengen tot een maximale duur van vijf jaar. Overigens mag wel een erfgenaam lasthebber zijn, maar niet de 'boedelnotaris' (le notaire charge dureglement de la succession).13
Hoewel de overeenkomst van lastgeving in beginsel 'gratuit' is, kan er een beloning worden overeengekomen, zij het dat deze niet ten koste van de legitieme mag gaan (art. 812-3Cc nieuw). Wat het 'om niet-karakter' betreft, dat ook voor de Franse executeur geldt, is het wel aardig om te melden dat in de Franse regeling van executele in art. 1033 Cc (nieuw) bepaaldis dat een executeur in beginsel 'assume la responsabilite d'un mandataire a titre gratuit.' Des te kleiner de beloning, des te kleiner de verantwoordelijkheden. Een 'Franse' gedachte om in het achterhoofd te houden.
In beginsel legt de postuum-lasthebber ieder jaar rekening en verantwoording af aan de erfgenamen of hun wettelijk vertegenwoordigers (art. 812-7Cc nieuw).
Dit Franse uitstapje sluit ik af met de opmerking dat het van groot belang is de ontwikkeling van het nieuwe 'mandat a effet posthume' op de voet te blijven volgen, aangezien hiermee een Europees fundament gelegd zou kunnen zijn voor de ontwikkeling van een contractuele 'executele'.