5.10 Nogmaals de ambtshalve aanvulling van feiten

Zoals hiervoor aangegeven heeft de wetgever met de in art. 8:69 lid 3 Awb neergelegde bevoegdheid van de bestuursrechter ambtshalve de feiten aan te vullen materiële waarheidsvinding en ongelijkheidscompensatie beoogd. Met name in het vooronderzoek komen de rechtbank diverse bevoegdheden toe om zoveel mogelijk tot materiële waarheidsvinding te komen met betrekking tot het geschil tussen burger en bestuur. Die ongelijkheidscompensatie is door diezelfde wetgever ook weer gerelativeerd1 en in de praktijk blijkt dat het vooronderzoek veelal niet veel meer behelst dan het opvragen van stukken bij het bestuursorgaan,2 hetgeen veronderstelt dat de feiten-vergaring veelal gebeurt in de bestuurlijke voorfase, waartoe het systeem van de art. 3:2 en 4:2 Awb in verbinding met de art. 3:46 en 7:12 Awb ook alleszins aanleiding biedt. Betekent dit dat art. 8:69 lid 3 Awb in feite een dode letter is? Zeker niet. Net als de aanvulling van rechtsgronden kan de aanvulling van feiten plaatshebben in twee verschillende vormen: zelfstandig feitenonderzoek door de rechter en zijn zelfstandige interpretatie van de feiten die wel door partijen zijn ingeroepen. Uit dit artikellid volgt dat de rechter niet gebonden is aan onweersproken stellingen van partijen omtrent de feiten.3 Bij die zelfstandige interpretatie van het door partijen gepresenteerde feitenmateriaal zal de rechter bovendien in veel gevallen zelf aanvullend feiten inbrengen door zijn uitspraak mede te baseren op ingediende stukken waar partijen zich niet (expliciet) op hebben beroepen,4 op de beantwoording van vragen ter zitting,5 op feiten van algemene bekendheid en ervaringsregels6 en op eventuele eigen kennis van de rechter uit eigen waarneming7 of uit eerdere jurisprudentie.8 In dit verband kan er ook niet aan voorbij worden gegaan dat de mate waarin de rechter is gespecialiseerd van grote invloed zal zijn op de diepgang en breedte waarin de rechter de feiten ambtshalve vaststelt en op die feiten het objectieve recht ambtshalve toepast. Dit ligt in het verlengde van de stelling van Klap9 dat een algemene rechter, zoals de Afdeling, in het algemeen afstandelijker te werk zal (moeten) gaan dan een gespecialiseerde rechter, zoals het College van Beroep voor het bedrijfsleven of de Centrale Raad van Beroep, die vanwege zijn deskundigheid vaak net iets verder kan gaan bij die toetsing (waar al dan niet de zogenoemde bestuurlijke vrijheden in het geding zijn). De mate waarin de rechter invulling geeft aan de plicht tot ambtshalve toepassing van het objectieve recht wordt aldus in belangrijke mate gekleurd door de mate waarin hij in staat is ambtshalve de relevante feiten vast te stellen. In die zin vormen art. 8:69 lid 2 en lid 3 Awb communicerende vaten.