318 Verklaring over uit eigen waarneming bekende feiten

Een voorlopig getuigenverhoor dient ertoe getuigenverklaringen, waarin getuigen verklaren over uit eigen waarneming bekende feiten, vast te leggen (art. 189 jo. 163 Rv).1 Als de verzoeker niet een verslag van feiten verlangt, maar een deskundig oordeel wenst of als de feiten alleen kunnen blijken uit geschriften, is het voorlopig getuigenverhoor niet het geëigende middel en moet een verzoek daartoe worden afgewezen op grond van misbruik van bevoegdheid vanwege het doelcriterium.

Van misbruik op grond van het doelcriterium is geen sprake als de verzoeker met hetzelfde resultaat (het vaststellen en vastleggen van bepaalde feiten), maar met minder nadelen voor de wederpartij een ander middel dan het voorlopig getuigenverhoor kan inzetten. Zolang de verzoeker binnen de grenzen van het doel van het voorlopig getuigenverhoor blijft, hoeft hij zich de belangen van de wederpartij niet aan te trekken.2 De omstandigheid dat de verzoeker een ander middel ter beschikking staat, kan wel één van de factoren zijn, die meeweegt in een belangenafweging op grond van het onevenredigheidscriterium.3

Getuigen kunnen een waardevolle rol spelen als zij kennis hebben genomen van interne, niet voor het publiek toegankelijke rapporten, maar ook dan kunnen zij slechts verklaren over het bestaan en de inhoud van de rapportages. Zij behoren te verklaren over de door hen waargenomen feiten, maar behoren daaraan geen kennis, ervaring of niet waarneembare oorzaken en/of gevolgen toe te voegen. Een naar mijn mening onjuiste uitspraak is gedaan door de rechtbank Breda in een tabakszaak.4 De verzoeker beoogde een onderzoek door middel van getuigen naar de vraag of de tabaksproducten van Philip Morris toevoegingen bevatten waardoor de schadelijke effecten van het roken bij gebruik werden vergroot. Het terechte verweer van Philip Morris, inhoudende dat die vraag alleen door deskundigen kan worden beantwoord, werd door de rechtbank verworpen: “Een getuige kan immers vanuit zijn eigen waarneming verklaren omtrent hetgeen hij weet over een eventuele vergroting van de schadelijke effecten door eventuele toevoegingen, bijv. doordat hij op de hoogte is van rapporten die daaromtrent zijn uitgebracht.”5 Vervolgens echter merkte de rechtbank op dat de vragen aan de getuigen beperkt moesten blijven tot de vraag “of” er toevoegingen in de producten zaten; de vragen mochten niet strekken tot het verkrijgen van deskundig commentaar. Naar mijn mening kan door getuigen, bijvoorbeeld medewerkers van Philip Morris, hoogstens worden verklaard over het bestaan en de inhoud van interne rapportages van Philip Morris over de schadelijke effecten van haar rookwaar en welke stoffen de tabaksproducten bevatten. Alleen een deskundige kan beoordelen of en welke stoffen de schadelijke effecten van roken vergroten en in welke mate.6