3.6 Het verkrijgen van inlichtingen

De aanwezige observanten hebben tijdens het verkrijgen van inlichtingen bijgehouden hoeveel spreektijd de aanwezige partijen en advocaten hebben gekregen en hoe vaak zij tijdens hun verhaal door de rechter werden onderbroken. Ook hielden zij bij hoe vaak de rechter de verhalen van partijen en advocaten heeft samengevat op respectievelijk inhoud en intentie. Ten slotte hebben zij geobserveerd hoe de rechter omging met de juridische argumentatie van advocaten. De resultaten hiervan worden in deze paragraaf besproken.

De gemiddelde spreektijden van de partijen en advocaten staan weergegeven in tabel 22. De spreektijden zijn uitsluitend geklokt tijdens het verkrijgen van inlichtingen en dus niet tijdens de uitleg van de rechter aan het begin van de zitting, het beproeven van een schikking of het opstellen van het proces-verbaal/de schikkingsovereenkomst. Er werd alleen geklokt op het moment dat de desbetreffende procesdeelnemer aan het woord was. De tijd dat de rechter aan het woord was of dat er een stilte in de zaal viel is dus niet meegenomen. Die tijd (spreektijd rechter + eventuele stiltes) kan echter wel uitgerekend worden door de totale gemiddelde spreektijd van partijen en advocaten (ongeveer 30 minuten) af te trekken van de gemiddelde totale duur van de informatieverzameling (ongeveer 52 minuten). We komen dan uit op 22 minuten. Rechters zijn dus in vergelijking met de procesdeelnemers meer aan het woord. De indruk van de observanten was, dat er tijdens de onderzochte zittingen in het algemeen slechts weinig stiltes vielen. Toch moet bij deze spreektijd van de rechter de nodige voorzichtigheid worden betracht. De wijze waarop de spreektijd van de rechter hier berekend is, is duidelijk minder betrouwbaar dan wanneer die spreektijd afzonderlijk zou zijn gemeten.

De gemiddelde spreektijden van de vier procesdeelnemers verschillen niet significant van elkaar. Ook zijn er geen significante verschillen gevonden tussen de spreektijden van procesdeelnemers bij de Rechtbank Utrecht en die bij de Rechtbank ‘ s-Hertogenbosch.

Bij de samenhang tussen de spreektijden van de verschillende procesdeelnemers van dezelfde zitting (tabel 23) valt op, dat er een goede balans is tussen de spreektijden van de twee partijen. Als de ene partij meer spreektijd krijgt, krijgt de andere partij dat ook. Datzelfde geldt voor de spreektijden van de twee advocaten. Een langere spreektijd van de ene advocaat gaat samen met een langere spreektijd van de andere advocaat. Rechters houden blijkbaar goed in de gaten dat de spreektijden van beide kanten goed in balans zijn.

*deze correlatie is significant: p < .05 (2-tailed)

%wr%

De observanten hebben daarnaast bijgehouden hoe vaak de rechter de verschillende procesdeehiemers heeft onderbroken tijdens het ‘verkrijgen van inlichtingen’. De observanten hadden voor aanvang van het onderzoek met elkaar afgesproken dat er van een onderbreking sprake is als (1) de rechter zegt dat hij de spreker onderbreekt, (2) uit de reactie van de spreker blijkt dat deze zich onderbroken voelt in zijn betoog of (3) het voor iedereen duidelijk is dat de spreker wordt onderbroken in zijn betoog doordat de rechter de spreker een zin niet laat afmaken. Uit tabel 24 komt naar voren, dat het merendeel van de rechters de procesdeelnemers niet of slechts één keer per zitting onderbreekt in hun verhaal. Er zijn geen verschillen gevonden in het gemiddeld aantal onderbrekingen tussen de twee rechtbanken.

Daarnaast is bijgehouden hoe vaak de rechter het verhaal van de aanwezige procesdeehiemers samenvat op inhoud dan wel intentie (tabel 25). Bij samenvatten op intentie wordt de onderliggende bedoeling van wat de desbetreffende procesdeelnemer zojuist heeft gezegd samengevat. Rechters vatten maar weinig samen op intentie, gemiddeld ongeveer één keer per zitting. Er wordt meer samengevat op inhoud, namelijk gemiddeld bijna 11 keer per zitting. Er zijn geen verschillen gevonden in het gemiddeld aantal samenvattingen (op zowel inhoud als intentie) tussen de twee rechtbanken.

Ten slotte hebben de aanwezige onderzoekers geobserveerd hoe de rechters van de Rechtbanken ‘s-Hertogenbosch en Utrecht omgaan met de juridische argumentatie van advocaten tijdens de zitting. Er is slechts bij twee zittingen in ‘s-Hertogenbosch en vier in Utrecht door één van beide advocaten verzocht om gelegenheid voor juridische argumentatie. Dat is steeds door de rechter gehonoreerd.

In tabel 26 is weergegeven hoe de juridische argumentatie in de onderzochte zittingen het beste te karakteriseren is. Daaruit blijkt dat in de meeste zittingen geen gebruik wordt gemaakt (of mocht worden gemaakt) van pleitnota’s, maar dat advocaten ter zitting wel naar voren mochten brengen wat zij wilden over de zaak, zonder daarbij door de rechter beperkt te worden in de te behandelen thema’s. Van deze praktijk wordt in een kleine 30% van de zittingen afgeweken, met name doordat de rechter de onderwerpen waarover betoogd mag worden beperkt en/of er betoogd wordt aan de hand van pleitnota’s.

Deze juridische argumentatie vindt meestal niet op één moment plaats tijdens de zitting, maar de advocaten geven hun visie op verschillende momenten tijdens het verkrijgen van inlichtingen (tabel 27).

Slechts bij één zitting van de Rechtbank ‘s-Hertogenbosch stelde de rechter beperkingen aan de tijd die advocaten kregen voor hun juridische argumentatie. Hij gaf iedere advocaat hiervoor dertig minuten de tijd.

Ten slotte is onderzocht wat er met getypte pleitnota’s gebeurt die advocaten meebrengen naar de zitting (tabel 28). Het pleitverbod bij de Rechtbank Utrecht komt in deze tabel duidelijk naar voren: pleitnota’s worden niet aan het procesverbaal gehecht (en worden dus geen onderdeel van het procesdossier). Dit lijkt ook het beleid van de Rechtbank ‘s-Hertogenbosch te zijn, maar in 12% van de zittingen gebeurt dit daar toch.