VI.1.1 Art. 2:14-2:16 BW. Geslaagde wetgevingsproducten?

Over de ongeldigheid van besluiten is iedereen het eens. Het leerstuk is schier ondoorgrondelijk. Niet de minsten vinden het gebrekkige besluit dogmatisch niet eenvoudig, lastig, gecompliceerd of zelfs bijzonder moeilijk.1 Sommigen spreken van zware kost, die van ouds berucht is.2 Verdam schrijft dat vele vragen en vele moeilijkheden rijzen, als gevolg van de ‘combinatie van de ingewikkelde structuur van het besluit met het even zeer gecompliceerd begrip der nietigheid’.3 En ook de wetgever heeft met de materie nogal geworsteld.4 Over een voorganger van art. 2:15 BW merkte de Kamercommissie van Justitie op dat het ‘uitsluitend toegankelijk [is] voor de wat betere jurist die bovendien nog bereid is de Kamerstukken op te diepen en hiervan uitvoerig studie te maken’. De Kamerleden vroegen zich af of ‘deze uiterst ingewikkelde regeling, waarmee de praktijk veelvuldig zal moeten werken, de burger niet eerder in valkuilen lokt dan dat zij hem helpt bij het oplossen van geschillen.’5

De materie is ingewikkeld, maar toch moet de wettelijke regeling tot tevredenheid stemmen. Of de burger ermee uit de voeten kan, weet ik niet, maar de artikelen 2:14-2:16 BW zijn tamelijk beknopt en in de kern goed te volgen.6 Ze geven een kernachtige regeling van een onderwerp dat inderdaad complex is. Art. 2:14 lid 1 BW verklaart een besluit nietig, wanneer het in strijd is met de wet of de statuten. De nietigheid werkt van rechtswege, maar de rechter kan haar desgevorderd vaststellen. Hij moet haar ook ambtshalve constateren, buiten het partijdebat om.7 Art. 2:15 lid 1 BW bepaalt dat een besluit vernietigbaar is, wanneer het in strijd is met een totstandkomingsvoorschrift, de redelijkheid en billijkheid of een reglement. De vernietiging vergt de tussenkomst van de rechter op vordering van de rechtspersoon of een belanghebbende; zij heeft terugwerkende kracht. Art. 2:16 lid 1 BW ten slotte voorziet erin dat de rechterlijke uitspraak die een besluit nietig acht of vernietigt, tegenover eenieder werkt.

Het systeem zit goed in elkaar, maar kent enkele notoire moeilijkheden. Zo is de grens tussen nietigheid en vernietigbaarheid op sommige plekken troebel, met name bij de gevallen van art. 2:14 lid 2 BW8 en de (fundamentele) totstandkomingsgebreken.9 En ook de vernietiging op gronden buiten Boek 2 BW is stof voor (academische) discussie.10 Verder verdient nadere overdenking of de rechter besluiten moet kunnen vaststellen en of een arbiter moet kunnen vernietigen.11 Maar toch, in hoofdlijnen voldoet de wet.