HR, 10-02-2026, nr. 24/02748

Namens rekwirant is zowel in eerste aanleg als in hoger beroep (ook gelet op het inmiddels gegeven oordeel van de rechtbank) uitgebreid betoogd dat de inzet van de criminele burgerinfiltrant onrechtmatig is geweest, primair omdat kortgezegd sprake was van strijdigheid met het legaliteitsbeginsel omdat onderdeel van het wetgevingsproces dat heeft geleid tot de inwerkingtreding van art. 126w Sv is geweest dat de wettelijke grondslag voor de inzet van een burgerinfiltrant werd beperkt door de inzet van criminele burgerinfiltranten uit te sluiten/daar een verbod op aan te nemen (aangenomen tweede motie-Kalsbeek) en dat het met de motie-Recourt waarmee die beperking werd beoogd te herroepen geen afdoende wettelijke grondslag voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant tot stand is gekomen. Naar voren is gebracht dat de inzet daarmee onrechtmatig is geweest omdat deze inzet niet gebaseerd kon worden op art. 126w Sv en verzocht is al het bewijs dat is verkregen door en als gevolg van de inzet van A-4110 van het bewijs uit te sluiten.

Daartoe is in hoger beroep namens rekwirant door zijn raadsman mr. S.L.J. Janssen nog eens de voorgeschiedenis van de totstandkoming van de wet Bob geschetst en in het bijzonder de totstandkoming van het wettelijk kader van art. 126w Sv. Verwezen wordt naar de randnummers 11 t/m 31 uit de pleitnotities zoals voorgedragen en overgelegd aan het Hof ter terechtzitting d.d. 12 februari 2024.

Vervolgens is in dupliek nog eens kernachtig naar voren gebracht (en aan het Hof verzocht te bepalen dat):

Gelet op het inmiddels gegeven oordeel van de rechtbank over de formele rechtmatigheid, is in hoger beroep door de raadsman in het bijzonder aandacht besteed aan de betekenis van moties in het wetgevingsproces. Kortgezegd had de rechtbank geoordeeld dat geen sprake was van strijd met het legaliteitsbeginsel omdat een taalkundige interpretatie van art. 126w Sv zich niet verzet tegen de inzet van een criminele burgerinfiltrant en ook de wetshistorie geen beletselen opwierp, waarbij verwezen is naar de Memorie van Toelichting waaruit (zonneklaar) zou blijken dat de wetgever deze inzet op grond van art. 126w Sv niet heeft willen uitsluiten. Niet heeft ter discussie gestaan dat de inzet van een criminele burgerinfiltrant gepaard kan gaan met inbreuken op grondrechten en bovendien gepaard gaat met risico's voor de (integriteit van de) opsporing en om die reden de bevoegdheid tot inzet van deze opsporingsmethode in een formele wet dient te zijn vastgelegd (het in art. 1, eerste lid, Sv vastgelegde formele legaliteitsbeginsel).2. Door de verdediging zou volgens de rechtbank zijn gesteld dat het juridische raamwerk niet voldeed omdat niet zou zijn voldaan aan de vereisten die de door de Tweede Kamer aangenomen motie-Recourt c.s. stelt aan de inzet van criminele burgerinfiltranten, vervolgens heeft de rechtbank overwogen dat een motie een advies is aan de Minister en deze vooral politieke betekenis hebben. Het negeren van een motie zou politieke consequenties kunnen hebben, maar niet direct relevant zijn voor de rechterlijke toetsing.

Namens rekwirant is in hoger beroep (ook reeds bij appelschriftuur) naar voren gebracht dat de rechtbank een onjuiste lezing van de totstandkomingsgeschiedenis (van art. 126w Sv) en het recht heeft gegeven. Zowel over de vraag wie er in het wetgevingsproces als ‘de wetgever’ aangemerkt dient te worden en de betekenis van de verschillende fases en instrumenten binnen dat wetgevingsproces, als over de vraag hoe de rechter in strafzaken tot een wetshistorische interpretatie kan komen. Dit door een onjuiste interpretatie van het begrip ‘de wetgever’ te hanteren (in de zin van wat ‘de wetgever’ wilde) en het verschil tussen verschillende moties te miskennen en enkel uit te gaan van een motie die als een aanbeveling aan het kabinet kunnen worden beschouwd — die volgens het (onderbouwde) standpunt van de raadsman moeten worden onderscheiden van moties die de Tweede Kamer in het kader van een wetgevingstraject kan aannemen en waarin het standpunt van de Tweede Kamer met betrekking tot een specifiek onderdeel van dat wetgevingsproces wordt vastgelegd. Gesteld is dat dit type motie bij uitstek geschikt is om het standpunt van de Tweede Kamer in diens rol als (mede)wetgever over een onderdeel van een aan te nemen wet vast te leggen. Gesteld is dat met de motie van het lid Kalsbeek de expliciete wens van de meerderheid van de Tweede Kamer — inhoudende de inzet van de criminele burgerinfiltrant dwingend te verbieden — is vastgelegd en de raadsman heeft tevens het standpunt ingenomen dat art. 126w Sv in de huidige vorm niet in het Wetboek van Strafvordering opgenomen zou zijn zonder de toevoeging van die motie-Kalsbeek aan de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel. En dat ook steeds het uitgangspunt van het Openbaar Ministerie is geweest dat met de motie-Kalsbeek sprake was van een opgelegd algemeen verbod op het inzetten van een criminele burgerinfiltrant, welk verbod blijkens de Aanwijzing opsporingsbevoegdheden eerst met de motie-Recourt werd opgeheven. In die Aanwijzing is immers opgenomen:

Gesteld is dat een motie (waarin zo een expliciete wens van de meerderheid van de Tweede Kamer wordt vastgelegd) strafrechtelijk gezien wel degelijk van groot belang kan zijn, omdat de inhoud daarvan een zwaarwegend argument kan aanleveren om vast te stellen wat de bedoeling van ‘de’ wetgever met die wet (of een onderdeel) is geweest. De stelling is gehandhaafd dat de inhoud van de motie-Recourt vervolgens niet voldeed aan de eisen van het legaliteitsbeginsel, althans die motie niet maakte dat de inzet van de criminele burgerinfiltrant bij wet in formele zin geregeld was. Ten aanzien van de gehele onderbouwing wordt verwezen naar de randnummers 12 t/m 31 van de pleitnotities zoals voorgedragen in hoger beroep.

Het Hof heeft vervolgens geoordeeld dat de rechtbank een juiste afweging heeft gemaakt en heeft de overwegingen van de rechtbank deels overgenomen, voorts zijn die overwegingen aangevuld. Het oordeel van het Hof houdt het volgende in (met weglating van voetnoten):

Anders dan de rechtbank heeft het Hof (naar aanleiding van hetgeen in hoger beroep naar voren is gebracht) ten aanzien van de vraag of de inzet van de criminele burgerinfiltrant geregeld is bij wet in formele zin (en of de herintroductie van de criminele burgerinfiltrant door middel van enkel het aannemen van de motie-Recourt in strijd is met het legaliteitsbeginsel) wel iets meer overwogen omtrent de totstandkomingsgeschiedenis van art. 126w Sv. Het Hof heeft echter (in de kern) aansluitend bij- en in lijn met de overwegingen van de rechtbank geoordeeld dat de in eerste instantie motie-Kalsbeek en in tweede instantie motie-Recourt geen rol speelt bij de vaststelling van het juridisch raamwerk waarbinnen de strafrechter de inzet van de criminele burgerinfiltrant moet beoordelen. Moties spelen uitsluitend een rol in de verhouding tussen de Eerste of Tweede Kamer en kabinet en de rechter kan in die verhouding geen rol spelen, aldus het Hof.3. Het Hof heeft overwogen dat de Tweede kamer zowel bij het formuleren van het verbod als bij het vervallen verklaren van het verbod heeft gekozen voor het instrument van de motie (en geen gebruik heeft gemaakt van het instrument van amendement) en met het aannemen van een motie een oordeel of verlangen kenbaar maakt ten aanzien van een Minister of het kabinet, terwijl Minister en/of kabinet daar niet aan gebonden zijn. Een motie zou verder alleen een rol spelen in de verhouding tussen de Eerste of Tweede Kamer en het kabinet, een verhouding waarin de rechter geen rol kan spelen. Dat aanvankelijk bij motie een verbod is uitgesproken en de Tweede Kamer hier later eveneens bij motie op is teruggekomen, zou aan de wettelijke grondslag niet afdoen.

Naar het standpunt van rekwirant is het oordeel van het Hof dat de wet in formele zin art. 126w Sv) voorziet in de inzet van de criminele burgerinfiltrant (en dit ondanks de besproken moties ook al vanaf de inwerkingtreding zo was) gebaseerd op een onjuiste rechtsopvatting over de (mogelijke) betekenis van moties in een wetgevingsproces en bij het beoordelen van de bedoeling van ‘de wetgever’ met een bepaalde wettelijk bepaling. Het oordeel is naar het standpunt van rekwirant in ieder geval niet begrijpelijk, althans niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd.

Naar het oordeel van rekwirant heeft het Hof miskend dat moties die door de Tweede Kamer worden aangenomen in diens rol als medewetgever onderscheiden dienen te worden van het type politieke moties waar het Hof naar verwijst. Daarbij is er door de raadsman op gewezen dat het verschil tussen verschillende types moties, zoals dat verschil ook kan worden afgeleid uit de verschillende redactie die de tekst van moties kent. Gewezen is op de andersluidende formulering van de motie-Kalsbeek waarin niet wordt verzocht of gevraagd maar waarin een oordeel wordt neergelegd hetgeen volgt uit de tekst 'spreekt uit./:

Het Hof heeft dit geheel onbesproken gelaten en vervolgens wel de overweging van de rechtbank overgenomen dat (ook) de wetshistorie geen beletselen opwerpt ten aanzien van de vaststelling dat de bepaling van art. 126w Sv zich niet verzet tegen de inzet van een criminele burger als burgerinfiltrant. Terwijl hierbij een deel van de wetshistorie buiten beschouwing is gelaten.

Het is juist dat uit de Nota naar aanleiding van het verslag volgt dat de toenmalig Minister het verbod op een criminele burgerinfiltrant niet expliciet in de wet wilde opnemen, maar wel is steeds verzekerd dat de inzet van criminele burgerinfiltranten in beginsel buiten de orde zal zijn.5. Dit tot ongenoegen van de verschillende fracties, die in de door hen ingediende vragen — onder meer met verwijzing naar het advies van de Raad van State — benadrukken dat het wél in de wet opnemen van zo'n verbod verstandig wordt geacht.6. Wat rechtbank en Hof niet lijken te hebben onderkend is dat de wisseling van standpunten tussen Kamer en Minister in de Nota nu juist in direct verband staat tot de motie Kalsbeek: met die laatste motie werd de expliciete wens van de meerderheid van de Tweede Kamer de inzet van een criminele burgerinfiltrant wél dwingend te verbieden vastgelegd. Vandaar ook de andersluidende formulering waarin niet wordt verzocht of gevraagd, maar waarin een oordeel wordt neergelegd.

Ook heeft het Hof miskend dat met het aannemen van in eerste instantie de motie-Kalsbeek en in tweede instantie de motie-Recourt de inhoud van die motie onderdeel is geworden van het normerend kader waarbinnen de inzet van de criminele burgerinfiltrant moet worden getoetst.7. Dat moties uitsluitend een rol spelen in de verhouding tussen Eerste of Tweede Kamer en het kabinet en (dus kennelijk) voor de (straf)rechter geen betekenis (kunnen) hebben, is ten principale onjuist en berooft de Tweede Kamer (en de Eerste Kamer) van een belangrijk wetgevingsinstrument. Het miskent zoals in pleidooi aangevoerd dat Tweede en Eerste Kamer binnen het Nederlands politieke bestel samen met de Regering de wetgevende macht vormen. Dat het Hof enkel en alleen stelt dat een Minister of het kabinet niet gebonden is aan een motie (behalve een motie van wantrouwen), een motie uitsluitend een rol speelt in de verhouding tussen Eerste of Tweede Kamer en het kabinet en de rechter in die verhouding geen rol kan spelen, getuigt van een onjuiste rechtsopvatting en is ieder geval — (mede) gelet op hetgeen onderbouwd naar voren is gebracht — niet voldoende begrijpelijk. Het rechtens in stand blijven van dit oordeel van het Gerechtshof zou reeds daarmee vergaande consequenties hebben voor de positie van zowel de Tweede als Eerste Kamer in het wetgevingsproces. Dat kan niet als juist worden aanvaard en het oordeel van (eerst de rechtbank en toen) het Hof getuigt dan ook van een onjuiste rechtsopvatting over de betekenis die een aangenomen motie kan hebben voor — op zijn minst — de interpretatie van de bedoeling van de wetgever met een tot stand gekomen wettelijke bepaling. Reeds om die reden kan het oordeel van het Hof niet in stand blijven.

Het is onjuist en in ieder geval niet zonder meer begrijpelijk dat het Hof bij het oordeel dat de inzet van de criminele burgerinfiltrant geregeld is bij wet in formele zin, te weten in art. 126w Sv, in doorslaggevende, doch in ieder geval belangrijke, mate heeft betrokken dat blijkens de Memorie van Toelichting de inzet van criminele burgerinfiltranten nadrukkelijk is besproken en niet is uitgesloten en bij die wetshistorische interpretatie heeft uitgesloten dat aan de inhoud van moties een rol van betekenis kan worden toegekend (die spelen immers alleen een rol in de verhouding tussen Tweede of Eerst Kamer en het kabinet, de rechter kan daarin geen rol spelen). Een Memorie van Toelichting is een onderdeel van de parlementaire geschiedenis waar argumenten aan kunnen worden ontleend voor het geven van een oordeel over de wil en bedoeling van de wetgever met een wet(svoorstel) maar om alleen daaraan te ontlenen dat dus ‘de wetgever’ de inzet van de criminele burgerinfiltrant niet heeft uitgesloten, miskent dat de parlementaire behandeling verder is gegaan en ook aan bijvoorbeeld nadere verslagen, moties etc. argumenten kunnen worden ontleend die maken dat de totstandkomingsgeschiedenis (van in dit geval art. 126w Sv) wel ervan blijk geeft dat beoogd is het werken met criminele burgerinfiltranten als bijzonder opsporingsmiddel uit te sluiten (en de uiteindelijk tot stand gekomen wet dan ook zo geïnterpreteerd moet worden dat daarin wel een verbod besloten ligt voor de bijzondere en uiterst risicovolle versie van een burgerinfiltrant; de criminele). Zo stelt ook Borgers:

Wordt iets verder gelezen dan de zinsnede die het Hof aanhaalt, te weten dat ‘Met de inzet van infiltratie nog terughoudender zal moeten worden omgegaan’, dan volgt uit de wetsgeschiedenis dat werd beoogd dat in een richtlijn het kabinetsstandpunt zou worden verwoord dat niet met criminele burgerinfiltranten behoort te worden gewerkt, met een ontheffingsmogelijkheid om van het verbod ontheffing te verlenen ten behoeve van een kortstondige, eenmalige, overzichtelijke actie waarbij wordt verwezen naar voorlopige uitgangspunten van het College Procureurs-Generaal waarin een uitzondering stond voor zaken waarin het kort en eenmalig inzetten van een criminele burgerinfiltrant een doorbraak kon forceren in een onderzoek, waarbij alleen kon worden gedacht aan zaken waarin zeer zwaarwegende belangen op het spel staan. Zoals ontvoeringen, gijzelingen, levensdelicten, aanslagen.9. Dat kennelijk op dat moment werd beoogd weliswaar 126w Sv in werking te laten treden, maar met een neergelegd kabinetsstandpunt van een verbod met enkel een ontheffingsmogelijkheid van het verbod betrekt het Hof geheel niet bij de beoordeling. Ook niet in die zin dat vervolgens de motie-Kalsbeek is aangenomen waarin de Tweede Kamer uitspreekt dat met criminele burgerinfiltranten geheel niet dient te worden gewerkt en dat voor de politie en het Openbaar Ministerie een verbod geldt op het inzetten van criminele burgerinfiltranten. Een motie die door het Hof geheel buiten de beoordeling van de vraag of wel sprake was van een voldoende specifieke in de wet in formele zin gerelde inzet van dit opsporingsmiddel wordt gelaten.

Voorts lijkt het Hof zwaar te hebben meegewogen dat geen gebruik is gemaakt van het instrument van het amendement en dit dus niet heeft geleid tot een wijziging van de wet in die zin dat er een verbod op de inzet van een criminele burgerinfiltrant in de formele wet is opgenomen. En dat de Tweede Kamer zowel bij het formuleren van het verbod, als bij het vervallen verklaren van het verbod, koos voor het instrument van de motie. Dat komt erop neer dat naar het oordeel van het Hof kennelijk alleen indien een amendement wordt aangenomen en de wettekst wordt aangepast sprake kan zijn van de interpretatie dat bedoeld is het opsporingsmiddel te beperken tot de inzet van niet-criminele burgerinfiltranten en dat een motie inhoudende dezelfde strekking niet kan bijdragen aan de beoordeling van reikwijdte en strekking van een wettelijke bepaling en de bedoeling van de wetgever daarmee. Dat is naar het standpunt van rekwirant onjuist. Zoals ook in hoger beroep naar voren gebracht door de verdediging is uitgangspunt dat wanneer parlementaire stukken aan onduidelijkheid of zelfs aan innerlijke tegenstrijdigheid leiden het moeilijk is om aan de wetsgeschiedenis een dwingende argumentatie te ontlenen, maar dat dit niet wil zeggen dat in zo'n geval één onderdeel van de wetsgeschiedenis leidend moet zijn omdat dit het risico in zich heeft dat een grabbelton ontstaat. Juist wanneer verschillende standpunten worden betrokken dient het geheel van die standpunten te worden gewogen om onderbouwd tot een oordeel te komen over welke betekenis aan die wetsgeschiedenis kan worden toegekend.10. Het uitgangspunt van meerdere actoren is ook het startpunt van waaruit het wetgevingsproces door Bovend'Eert en Kummeling wordt beschreven in ‘Het Nederlandse parlement’.11. Om (meerderheids)standpunten van de Tweede Kamer zoals neergelegd in moties daarbij uit te sluiten vanwege het feit dat het moties zijn, is niet juist.12.

Hetgeen het Hof heeft geoordeeld heeft (in belangrijke mate) bijgedragen aan het oordeel van het Hof dat art. 126w Sv grondslag bood en nog steeds biedt voor de inzet van burgerinfiltranten, daaronder begrepen criminele burgerinfiltranten en de inzet van de criminele burgerinfiltrant (A-4110) niet onrechtmatig is nu de inzet van dit opsporingsmiddel is vastgelegd in een formele wet. Dit oordeel getuigt van een onjuiste rechtsopvatting en is in ieder geval niet begrijpelijk (gemotiveerd), waardoor dit oordeel en het arrest niet in stand kunnen blijven.

Namens rekwirant is zowel in eerste aanleg als in hoger beroep (ook gelet op het inmiddels gegeven oordeel van de rechtbank) uitgebreid betoogd dat de inzet van de criminele burgerinfiltrant onrechtmatig is geweest, primair omdat kortgezegd sprake was van strijdigheid met het legaliteitsbeginsel omdat onderdeel van het wetgevingsproces dat heeft geleid tot de inwerkingtreding van art. 126w Sv is geweest dat de wettelijke grondslag voor de inzet van een burgerinfiltrant werd beperkt door de inzet van criminele burgerinfiltranten uit te sluiten (tweede motie-Kalsbeek) en dat het met de motie-Recourt waarmee die beperking werd herroepen geen afdoende wettelijke grondslag voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant tot stand is gekomen. Geklaagd wordt in middel I over het oordeel van het Hof gegeven naar aanleiding van dit verweer.

Tevens is (subsidiair) in hoger beroep namens rekwirant door zijn raadsman mr. S.L.J. Janssen — in de kern — betoogd dat indien er een voldoende wettelijke basis was voor inzet van de criminele burgerinfiltrant de in de motie-Recourt opgenomen eisen voor die inzet als het Openbaar Ministerie bindend recht moeten worden aangemerkt en het dus niet — zoals de rechtbank had geoordeeld14. — zo is dat het Openbaar Ministerie aan die eisen slechts gebonden is omdat het Openbaar Ministerie zich (kennelijk) heeft willen binden aan die vereisten door in de Aanwijzing te verwijzen naar die motie, waardoor de vereisten uit de motie (ook) alsnog onderdeel uitmaken van het voor de rechter relevante juridische raamwerk omdat de Aanwijzing kan worden aangemerkt als recht in de zin van art. 79 Wet RO. Hierop wordt in randnummers 32 t/m 57 van de pleitnotities zoals overgelegd en voorgedragen ter terechtzitting van het Hof d.d. 12 februari 2024 ingegaan.

Ook is hetgeen door de raadsman naar voren is gebracht over de betekenis van moties (randnummers 11 t/m 30) in het wetgevingsproces relevant, nu hier in randnummer 31 van wordt gesteld dat indien het Hof niet tot een schending van het legaliteitsbeginsel zou komen, het Hof zou moeten uitspreken dat de vereisten in de motie-Recourt dwingend aan het Openbaar Ministerie zijn opgelegd en niet slechts politieke aanbevelingen zijn die het Openbaar Ministerie zonder consequenties naast zich neer kan leggen (waarbij het tegenovergestelde oordeel van grote betekenis kan en ook zal zijn voor de verhouding tussen Minister, Tweede Kamer en rechtsprekende macht). Gelet op het inmiddels gegeven oordeel van de rechtbank over de formele rechtmatigheid, is in hoger beroep door de raadsman in het bijzonder aandacht besteed aan de betekenis van moties in het wetgevingsproces. De rechtbank had overwogen dat een motie een advies is aan de Minister en vooral politieke betekenis kan hebben. Het negeren van een motie zou politieke consequenties kunnen hebben, maar niet direct relevant zijn voor de rechterlijke toetsing.

Namens rekwirant is in hoger beroep (ook reeds bij appelschriftuur) naar voren gebracht dat de rechtbank een onjuiste lezing van de totstandkomingsgeschiedenis (van art. 126w Sv) en het recht heeft gegeven. Zowel over de vraag wie er in het wetgevingsproces als ‘wetgever’ aangemerkt dient te worden en de betekenis van de verschillende fases en instrumenten binnen dat wetgevingsproces, als over de vraag hoe de rechter in strafzaken tot een wetshistorische interpretatie kan komen. Dit door een onjuiste interpretatie van het begrip ‘wetgever’ te hanteren (in de zin van wat ‘de wetgever’ wilde) en het verschil tussen verschillende moties te miskennen en enkel uit te gaan van een motie die als een aanbeveling aan het kabinet kan worden beschouwd — die volgens het (onderbouwde) standpunt van de raadsman moeten worden onderscheiden van moties die de Tweede Kamer in het kader van een wetgevingstraject kan aannemen en waarin het standpunt van de Tweede Kamer met betrekking tot een specifiek onderdeel van dat wetgevingsproces wordt vastgelegd. Gesteld is dat dit type motie bij uitstek geschikt is om het standpunt van de Tweede Kamer in diens rol als wetgever over een onderdeel van een aan te nemen wet vast te leggen.

Betoogd is dat sprake is van materiele en formele normering in de motie-Recourt en welke betekenis de (rand)voorwaarden uit die motie hebben. De raadsman heeft in dit kader beschreven dat uit de motie-Recourt naast de proportionaliteits- en subsidiariteitseis vier aanvullende eisen volgen voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant waaraan getoetst moet worden, te weten: a) dat de inzet alleen onder een zeer strikt regime van waarborgen kan plaatsvinden, b) bij zeer gesloten criminele groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstigste vormen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit, c) in korte trajecten, waarbij geen gebruik wordt gemaakt van groei-informanten en d) na toestemming van de Minister van Veiligheid en Justitie. En dat het klopt dat Corstens en Borgers schrijven dat er vanuit wordt gegaan dat daarbij sprake is van ‘nog nader uit te werken en te concretiseren randvoorwaarden’15., maar dat niet juist was dat het Openbaar Ministerie betoogde (of leek te betogen) dat die uitwerking van de wetgever moest komen:

Bepleit is dat van (verder) uitgewerkte of geconcretiseerde randvoorwaarden (naar aanleiding van de inhoud van de motie-Recourt) in de Aanwijzing op geen enkele wijze sprake is en dat het een beslissing van het Openbaar Ministerie is de benodigde nadere normering ter invulling van de onderdelen uit de motie niet tot stand te brengen. Enige nadere normering is blijkens hetgeen de verdediging naar voren heeft gebracht16. in weerwil van de mandatering aan het Openbaar Ministerie uitgebleven en dit is van belang geacht voor de vraag of de inzet van A-4110 in onderhavige zaak bijvoorbeeld heeft plaatsgevonden ‘onder een zeer streng regime van waarborgen’. Een vraag die door de verdediging ontkennend is beantwoord gelet op het ontbreken van het in het leven roepen van een dergelijk regime.

Vanaf randnummer 33 zijn in pleidooi de genoemde (rand)voorwaarden uit de motie-Recourt nagelopen, waar blijkens dat pleidooi aan moest worden getoetst. De randvoorwaarde dat een criminele burgerinfiltrant alleen mag worden ingezet ‘onder een zeer streng regime van waarborgen’ is voornamelijk uitgebreid besproken, zowel is materieel getoetst of de inzet had plaatsgevonden onder een dergelijk regime (hetgeen blijkens het pleidooi niet het geval was), als is besproken dat en waarom in het vonnis het in motie vereiste ‘zeer strenge regime van waarborgen’ ten onrechte was vertaald naar ‘strikte waarborgen’. En de rechtbank hier eigenlijk geen extra vereisten in las, omdat de wettelijke voorwaarden (bedoeld zal zijn: proportionaliteit, subsidiariteit en instemming College Procureurs-Generaal) al dergelijke strikte voorwaarden zouden opleveren en verwezen werd naar het feit dat in de Aanwijzing wordt aangegeven dat steeds bijzondere aandacht moet worden besteed aan de betrouwbaarheid en stuurbaarheid van de in te zetten burger en deze begeleid moet worden.

Dat de raadsman zich namens rekwirant op het standpunt heeft gesteld dat het niet zozeer ging om de vraag op welke wijze de inzet van A-4110 in deze zaak heeft plaatsgehad, maar om de afwezigheid van een geconcretiseerd zeer streng regime van waarborgen waar in meer algemene zin de inzet van een criminele burgerinfiltrant aan moet worden getoetst, blijkt duidelijk uit hetgeen naar voren is gebracht. Zo is ook naar voren gebracht dat de officieren van justitie zich in eerste aanleg op het standpunt stelden dat uit de wijze waarop in deze zaak de inzet van een criminele burgerinfiltrant heeft plaatsgevonden, blijkt dat wel degelijk sprake was van een zeer streng regime van waarborgen, waarvan de raadsman heeft gesteld dat die stelling niet overtuigt omdat dit de vaste werkwijze bij zowel reguliere infiltranten als gewone burgerinfiltranten betrof er dus geen sprake was van aanvullende vereisten voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant. Daarbij is ook naar voren gebracht dat het feit dat in deze zaak sprake is van OVC-opnames en camerabeelden welke de controleerbaarheid van de inzet verbeteren, niet maakt dat in een volgende zaak eveneens zal worden gekomen tot een dergelijke controleerbare inzet van een criminele burgerinfiltrant omdat nergens voor het Openbaar Ministerie bindend is vastgelegd dat aan een dergelijke voorwaarde moet worden voldaan. De raadsman heeft juist om die reden gesteld dat geoordeeld zou moeten worden dat bij gebrek aan zo'n nader ingevuld en geconcretiseerd streng regime van waarborgen niet voldaan werd aan de motie (Recourt) en daarmee de inzet van de criminele burgerinfiltrant op voorhand niet rechtmatig kan zijn. Het ging kortom duidelijk om een toetsing aan de vereisten uit de motie-Recourt en niet om de vraag of het Openbaar Ministerie zich aan eigen regelgeving — te weten de Aanwijzing — heeft gehouden, omdat nu juist naar het standpunt van de raadsman was nagelaten naar aanleiding van de motie-Recourt tot een geconcretiseerd streng regime van waarborgen te komen.

Gesteld is ook dat dit eens te meer geldt nu uit de verslaglegging en de verhoren van de verschillende betrokkenen duidelijk volgt dat bij de inzet en de begeleiding van A-4110 van het strikt de hand houden aan enig aangescherpt regime geen sprake was.17. Daar is de raadsman in randnummer 33 nog nader op ingegaan, waarbij is gesteld dat met de stap van het gaan inzetten van A-4110 als criminele burgerinfiltrant een nieuwe realiteit ontstond waarin de zware eisen van de motie die de inzet van een dergelijke burgerinfiltrant rechtmatig maakten van toepassing waren. En dat zijn begeleiders vanaf dat moment het geldende zeer strenge regime van waarborgen zouden moeten gaan handhaven en daarover verantwoording zouden moeten gaan afleggen aan hun teamleiding en het Openbaar Ministerie. Gesteld is dat uit de verhoren van zowel A-4110 als van de begeleiders ondubbelzinnig naar voren kwam dat daar op geen enkele wijze sprake van is geweest en dat er helemaal niks was veranderd ten opzichte van de eerdere situatie waarin A-4110 steeds was ingezet in het kader van de overeenkomst tot pseudokoop en vervolgens een overeenkomst tot stelselmatige informatie inwinning. De suggestie dat er vanuit de top van het Openbaar Ministerie weliswaar niet gezorgd is voor een invulling van het vereiste zeer strenge regime van waarborgen maar desondanks in de uitvoering sprake was van aangescherpt toezicht in enige vorm, was niet aan de orde, aldus de raadsman (pleitnotities, p. 27). Gesteld is dat aan dit vereiste uit de motie noch aan de formele kant, noch aan de materiele kant is voldaan. Ook is aangegeven dat op het punt van de verdiensten van A-4110 als criminele burgerinfiltrant, of verdiensten van criminele burgerinfiltranten in het algemeen, is nagelaten dit op een zorgvuldige manier te regelen (hetgeen als exemplarisch naar voren is gebracht voor het ontbreken van dat dergelijke zeer strenge regime van waarborgen).

Vervolgens is de raadsman erop ingegaan dat het in de motie geformuleerde vereiste ‘zeer strenge regime van waarborgen’ door de rechtbank in het vonnis is vertaald naar ‘strikte waarborgen’ en dat de rechtbank lijkt te stellen dat hierin eigenlijk geen extra vereisten hoeven te worden gelezen dan de wettelijke voorwaarden van proportionaliteit, subsidiariteit en instemming van het College procureurs-generaal. Dat zou betekenen dat de rechtbank impliciet oordeelt dat de Tweede Kamer voor niets tot de eisen in de motie is gekomen, omdat die strenge eisen er allang (wettelijk) waren en dus niets toevoegden. De raadsman heeft gesteld dat hij die lezing van de rechtbank niet kan verenigen met wat er rondom die motie door verschillende parlementariërs is gezegd en ook niet met de tekst van die motie, waarin dat zeer strenge regime van waarborgen als eis wordt toegevoegd aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Het was ondubbelzinnig de bedoeling van de toenmalige Tweede Kamer aanvullende eisen te stellen aan de inzet van een criminele burgerinfiltrant, verdergaand dan de algemene eisen van art. 126w Sv. In randnummer 38 wijst de raadsman erop dat bij uitstek een van de belangrijkste kritiekpunten in het pleidooi in eerste aanleg is geweest dat het Openbaar Ministerie bij monde van de Minister gedane toezegging dat zou worden voorzien in een streng normerend kader, waarbinnen de inzet van een criminele burgerinfiltrant zou plaats hebben, niet gestand heeft gedaan en dat de rechtbank daar geen oordeel over heeft gegeven terwijl duidelijk moet zijn geweest dat hierover een beslissing werd gevraagd. In randnummer 39 is aangegeven:

Ook ten aanzien van het vereiste uit de motie dat de criminele burgerinfiltrant alleen mag plaatsvinden bij ‘zeer gesloten criminele groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstigste vormen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit’ is (randnummer 45 van de pleitnotities) gesteld dat sprake is van een als drempelverhogend bedoelde voorwaarde, dat een nadere invulling van de betekenis hiervan volgend op het aannemen van de motie had moeten plaatshebben en dit niet plaatsgevonden heeft. Duidelijk is uiteengezet dat deze voorwaarde nader invulling zou moeten geven aan het feit dat slechts in hoge uitzonderingsgevallen gebruik moest kunnen worden gemaakt van een criminele burgerinfiltrant. Aangegeven is dat de rechtbank in het vonnis ten aanzien van dit vereiste is afgeweken van de in de motie-Recourt gebezigde terminologie omdat slechts wordt gesproken van (en getoetst aan) ‘zware criminelen en criminele organisaties’ om vervolgens te kunnen stellen dat daarvan sprake is bij internationale handel in verdovende middelen. Gesteld is:

(randnummer 47 pleitnotities). Ook van een ‘zeer gesloten organisatie’ was blijkens het pleidooi geen sprake.

De randvoorwaarden van ‘korte trajecten, waarbij geen gebruik wordt gemaakt van een groei-infiltrant’ en ‘na toestemming van de minister van Veiligeid en Justitite’ zijn korter besproken nu de rechtbank ten aanzien van die vereisten wel een vormverzuim had aangenomen. Uitgebreider is ingegaan op het feit dat daar geen rechtsgevolgen aan verbonden waren.

In randnummers 58 t/m 65 worden daar conclusies aan verbonden. Te weten dat de toetsing van de uitvoerende macht bij de rechtsprekende macht ligt en dat op grond van de jurisprudentie van uw College d.d. 1 december 2020 ook ruimte is voor bewijsuitsluiting bij ernstige schendingen van strafvorderlijke voorschriften of rechtsbeginselen, waardoor bewijsuitsluiting noodzakelijk kan worden geacht als rechtstatelijke waarborg en als middel om met de opsporing en vervolging belaste ambtenaren te weerhouden van onrechtmatig optreden en daarmee als middel om te voorkomen dat dergelijke vormverzuimen in de toekomst zullen plaatsvinden. Gesteld is dat sprake is van een ernstige schending van een strafrechtelijk voorschrift, te weten de zwaarbevochten randvoorwaarden waaronder de inzet van een criminele burgerinfiltrant in een strafrechtelijk onderzoek weer toegestaan werd geacht. Gesteld is dat het College van Procureurs-Generaal had moeten voorzien in duidelijke en toetsbare kaders waarbinnen de inzet van dit middel zou moeten plaatshebben en dat voorzien had moeten worden in toezicht van de zaaksofficier(en) dat die kaders gehandhaafd zouden worden en de inzet van de infiltrant zou voldoen aan de daaraan in de motie gestelde voorwaarden. Gesteld is dat beiden niet is gebeurd en dat dit getuigt van een dermate eigengereidheid van het Openbaar Ministerie dat aangenomen mag worden dat het bij een volgende inzet van de criminele burgerinfiltrant niet anders zal gaan indien hier door het Hof geen gevolgen aan zouden worden verbonden. Bewijsuitsluiting was blijkens de conclusies noodzakelijk om vergelijkbare vormverzuimen in de toekomst te voorkomen.

In randnummer 60 is naar voren gebracht:

Aangegeven is dat sprake is van een patroon en een vergelijk is gemaakt met de kroongetuige- en getuigenbeschermingsproblematiek:

Geconcludeerd is dat het uitsluiten van het middels de inzet van A-4110 verkregen bewijs het geëigende en juiste middel is om een niet mis te verstaan signaal af te geven aan de opsporing dat deze manier van werken niet geaccepteerd wordt.

Vervolgens is in dupliek nog eens kernachtig naar voren gebracht (en aan het Hof verzocht te bepalen dat):

Met het voorgaande is sprake van een in de vorm van art. 359a Sv gegoten verweer. Het verweer van de raadsman kan in ieder geval bezwaarlijk anders worden verstaan dan dat bepleit is dat sprake was van een onherstelbaar vormverzuim (meerdere zelfs) zoals bedoeld in art. 359a Sv en dat de in het tweede lid van dat artikel genoemde belangen rechtvaardigen dat aan dat vormverzuim het rechtsgevolg van bewijsuitsluiting wordt verbonden. Er is weliswaar op meerdere punten gesteld dat niet is voldaan aan de eisen uit de motie-Recourt, welke eisen ook in de Aanwijzing zijn neergelegd (korte trajecten, toestemming van de minister) en dus ook niet conform de Aanwijzing was gehandeld, een belangrijker deel van het beroep op bewijsuitsluiting zag op het punt dat de motie-Recourt voor het Openbaar Ministerie bindend moet worden aangemerkt en het Openbaar Ministerie ten onrechte heeft nagelaten aan de hand van de randvoorwaarden het bedoelde normerend kader in het leven te roepen voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant. En dat de inhoud van de Aanwijzing niet als dat bedoelde normerend kader kon worden aangemerkt, bijvoorbeeld omdat daaruit geen ‘zeer streng regime van waarborgen’ volgt en slechts wordt vermeld dat de inzet alleen onder strikte waarborgen mag plaatsvinden en omdat geen invulling wordt gegeven aan het vereiste dat inzet alleen plaatsvindt bij ‘zeer gesloten criminele groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstigste vormen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit’ (en wat daaronder moet worden verstaan) maar vermeld wordt dat het moet gaan om zware criminelen en criminele organisaties, die hun criminele activiteiten zeer succesvol afschermen en met traditionele opsporingsmiddelen onvoldoende kunnen worden aangepakt. De formele voorwaarden waaronder tot rechtmatige inzet van de criminele burgerinfiltrant zou kunnen worden gekomen zijn door het Openbaar Ministerie niet gecreëerd zodat van een rechtmatige inzet (reeds om die reden) geen sprake kan zijn.

Dit verweer, dat naar het oordeel van rekwirant voldoet aan de daaraan op grond van HR 30 maart 2004, NJ 2004, 376 en HR 1 december 2020, NJ 2021, 169 te stellen eisen, is een verweer waarop het Hof blijkens art. 359a lid 3 Sv en het zojuist genoemde arresten een gemotiveerde beslissing moest nemen.

Voor het oordeel van het Hof is relevant dat onder het kopje ‘Algemeen standpunt van de verdediging’ gesteld wordt:

Vervolgens is nadat tot de conclusie wordt gekomen dat het Openbaar Ministerie op grond van art. 126w Sv over kon gaan tot de inzet van een criminele burgerinfiltrant, overgegaan tot de beoordeling of in deze zaak is voldaan aan de geldende voorwaarden voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant. Daarvoor worden eerst de vereisten uit art. 126w Sv nagelopen, vervolgens of voldaan is aan de vereisten van art. 140a Sv en art. 131 Wet RO. Daaromtrent wordt geoordeeld dat het College van procureurs-generaal te laat heeft ingestemd met de overeenkomst tot burgerinfiltratie zoals bedoeld in art. 126w Sv en dat op dit punt sprake is geweest van een vormverzuim. Ook ten aanzien van de voorwaarde de Minister van Justitie tijdig op de hoogte te brengen van de beslissing tot inzet van de criminele burgerinfiltrant is geoordeeld dat sprake is van een vormverzuim. Geoordeeld is dat niet enig gerechtvaardigd belang van verdachten door het vormverzuim is geschonden.

De overweging van de rechtbank dat de Aanwijzing opsporingsbevoegdheden verwijst naar de motie-Recourt en de regels uit de Aanwijzing recht zijn in de zin van art. 79 Wet RO en tot het daarmee juridisch raamwerk behoren waaraan dient te worden getoetst, wordt door het Hof overgenomen. Als het Openbaar Ministerie zich immers niet aan de eigen regelgeving heeft gehouden kan dit een schending opleveren van de beginselen van een behoorlijke procesorde en een vormverzuim opleveren als bedoeld in art. 359a Sv.

Onder het kopje ‘Is voldaan aan de voorwaarden uit de Aanwijzing opsporingsbevoegdheden?’ overweegt het Hof ten aanzien van ‘Zware criminelen en criminele organisaties’ dat het moet gaan om zeer gesloten groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstige vormen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit en dat het Hof zich aansluit bij hetgeen de rechtbank hieromtrent heeft overwogen, te weten dat deze randvoorwaarde te vereenzelvigen valt met het in art. 126w Sv vervatte proportionaliteitsbeginsel. En dat behoudens Aanwijzingen voor het tegendeel bij de internationale drugshandel naar algemene ervaringsregels per definitie zware criminelen en criminele organisaties betrokken zijn en daarvan in onderzoek Vidar ook sprake is geweest. Omdat het gaat om aanmerkelijke handelshoeveelheden harddrugs, terwijl het een feit van algemene bekendheid is dat de internationale handel in harddrugs de samenleving ernstig kan ontwrichten omdat achter die handel doorgaans een wereld van (grootschalige) georganiseerde en ondermijnende criminaliteit schuilgaat waarbij het gebruik van (excessief) geweld niet geschuwd wordt. Aanvullend heeft het Hof overwogen dat het opsporingsonderzoek tot aan de aanvraag overeenkomst burgerinfiltratie van begin 2019 had opgeleverd dat de reële verdenking was gerezen dat verdachten zich bezighielden met grootschalige internationale drugshandel en dat op dat moment er wel degelijk vrees is voor ondermijnende criminaliteit. Omdat het behalve om verdenkingen van grootschalige drugshandel ook om export naar diverse landen ging waarvan (kader)leden van de Hells Angels en motorclub Red Devils volgens vaste patronen betrokken leken te zijn, kon naar het oordeel van het Hof aangenomen worden dat er sprake was van zware criminaliteit en van een criminele organisatie.

Onder het kopje ‘Zeer succesvolle afscherming van criminele activiteiten waardoor deze met traditionele opsporingsmiddelen onvoldoende kunnen worden aangepakt’ heeft het Hof zich aangesloten bij hetgeen de rechtbank reeds had overwogen, te weten dat deze voorwaarde valt te vereenzelvigen met het in art. 126w, tweede lid, Sv vervatte subsidiariteitsbeginsel. Voorts heeft het Hof overwogen dat uit het proces-verbaal aanvraag overeenkomst burgerinfiltratie blijkt dat het gaat om een zeer gesloten groepering die zich succesvol weet af te schermen van de opsporingsautoriteiten.

Ten aanzien van de voorwaarde ‘Alleen in hoge uitzonderingsgevallen’ heeft het Hof zich aangesloten bij hetgeen de rechtbank hieromtrent had overwogen, te weten dat het feit dat de inzet van een criminele burgerinfiltrant slechts in hoge uitzonderingsgevallen plaats mag vinden reeds blijkt uit de wettelijke voorwaarden voor die inzet. Daaruit kan worden afgeleid dat met die inzet zeer terughoudend moet worden omgegaan en dat aan die voorwaarde is voldaan zou blijken uit hetgeen ‘hierboven is toegelicht’. Kennelijk beoogt het Hof daarmee te verwijzen naar hetgeen ten aanzien van de vraag of is voldaan aan het vereisten van art. 126w Sv was overwogen.

Ten aanzien van de ‘Strikte waarborgen’ overweegt het Hof te hebben geconstateerd dat in de motie-Recourt, waarnaar in de Aanwijzing wordt verwezen, in de inleidende overwegingen de term strikte waarborgen wordt gebruikt en dat later in het verzoek aan de regering de term zeer streng regime van waarborgen is gebezigd. Het Hof stelt vervolgens vast dat de Aanwijzing spreekt van strikte waarborgen bij de inzet van een criminele burgerinfiltrant en dat de beoordeling voorligt de vraag of aan die voorwaarden is voldaan. Het Hof sluit zich voor wat betreft de toetsing aan bij hetgeen de rechtbank hieromtrent heeft overwogen, namelijk dat het feit dat de inzet van een criminele burgerinfiltrant moet plaatsvinden onder strikte voorwaarden reeds blijkt uit de wettelijke voorwaarden waaronder de inzet mag plaatsvinden, maar ook uit de wijze waarop de infiltratie zal moeten worden uitgevoerd nu die uitvoering geen afbreuk zal mogen doen aan de integriteit en de beheersbaarheid van de opsporing. Overwogen wordt dat in de Aanwijzing ten behoeve daarvan is opgenomen dat bij de inzet van een criminele burgerinfiltrant steeds bijzondere aandacht dient te worden besteed aan de betrouwbaarheid en de stuurbaarheid van de in te zetten burger en dat deze dan ook altijd begeleid moet worden door een opgeleide begeleider van de afdeling afgeschermde operaties van de Landelijke Eenheid.

Vervolgens sluit het Hof zich aan bij de overwegingen van de rechtbank over het voortdurende toezicht dat is gehouden op het handelen van A-4110 als criminele burgerinfiltrant. Uit het procesdossier zou niet zijn gebleken dat tijdens het onderzoek Vidar de integriteit van opsporing op enig moment in het geding is gekomen, zo zou niet zijn gebleken dat het Openbaar Ministerie de regie over en de controle op het handelen van A-4110 kwijt is geraakt en dat uit stukken naar voren komt dat A-4110 stuurbaar en betrouwbaar was. In het licht daarvan wordt tot het oordeel gekomen dat de inzet van de criminele burgerinfiltrant heeft plaatsgevonden onder strikte waarborgen. Het Hof stelt verder nog vast dat in de overeenkomst tot burgerinfiltratie afspraken en voorwaarden zijn opgenomen waar A-4110 zich aan moet houden en dat van de inzet van A-4110 door de voortdurend meervoudige WOD-begeleiding telkens verslag is gedaan. Verder hebben de WOD-begeleiders als getuigen verklaard en een toelichting gegeven over de inrichting van hun begeleiding, bijvoorbeeld hoe de selectie van A-4110 heeft plaatsgevonden, in welke frequentie zij contact hadden met A-4110 en hoe de verslaglegging na afloop van hun inzet plaatsvond. Gelet op al die omstandigheden concludeert het Hof, met de rechtbank, dat aan de in de Aanwijzing gestelde voorwaarden van inzet uitsluitend onder strikte waarborgen is voldaan, overigens ook in die zin dat het Hof van oordeel is dat is voldaan aan een zeer streng regime van waarborgen.

Ten aanzien van het vereiste dat voldaan moet zijn aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit overweegt het Hof dat is voldaan aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit en dit reeds is uitgewerkt bij de bespreking van respectievelijk het eerste en tweede lid van art. 126w Sv.

Onder het kopje ‘De inzet moet kortdurend zijn en er wordt geen gebruik gemaakt van een groei-infiltrant’ sluit het Hof zich wederom aan bij de overwegingen van de rechtbank. Inhoudende dat door het Openbaar Ministerie niet is voldaan aan de genoemde randvoorwaarden. In het onderzoek Vidar is geen sprake geweest van een kortstondig traject en een eenmalige inzet, ook was het hoofddoel — vaststellen of uitsluiten van betrokkenheid van (leden van) de Hells Angels bij de internationale handel in harddrugs — niet direct te bereiken. Het Hof is hier met de rechtbank van oordeel dat het Openbaar Ministerie zich niet aan de eigen regelgeving heeft gehouden en dit een vormverzuim oplevert ex art. 359a Sv. Daar hoeven echter geen rechtsgevolgen aan te worden verbonden. De verdachten zijn door het geconstateerde vormverzuim niet daadwerkelijk in hun verdediging geschaad.

Het Hof heeft daar aan toegevoegd dat het van oordeel is dat bij infiltratie aan het begrip ‘kort’ en ‘kortdurend’ geen vastomlijnde of eenduidige betekenis kan worden gegeven. Of een inzet kortdurend is zal afhangen van diverse factoren omdat een infiltrant tijd nodig heeft om te infiltreren. Naar het oordeel van het Hof is het ook voor wat betreft de term groei-infiltrant belangrijk om te kijken naar het wezen en traject van de infiltratie. De definitie en uitspraken van de Minister (Opstelten in Kamerstukken II 2013/2014, 29 279, nr.195, p. 20) vallen moeilijk te rijmen met de uitvoeringspraktijk. Maar omdat het Openbaar Ministerie ervoor heeft gekozen om een beperkte definitie in de Aanwijzing op te nemen, zijn rechtbank en Hof daaraan gebonden en moeten daaraan toetsen. Die toetsing verdient evenwel nuancering, zo volgt uit de overwegingen van het Hof. Vervolgens wordt inhoudelijk ingegaan op de wijze en duur van het infiltratietraject met A-4110 en stelt het Hof vast dat uit diverse processen-verbaal van aanvraag van burgerinfiltratie volgt dat het steeds de bedoeling is geweest en werd geprobeerd om de rol van A-4110 kleiner te maken of hem uit het infiltratietraject te halen, maar dat dat door het vertrouwen dat binnen de organisatie in A-4110 werd gesteld telkens vanwege uitlatingen en/of gedragingen van betrokkenen in die organisatie niet lukte. Ook deze aanvullende overwegingen maken dat het Hof van oordeel is dat het Openbaar Ministerie zich niet aan eigen regelgeving heeft gehouden en dit in die zin een vormverzuim oplevert ex art. 359a Sv, maar van oordeel is dat daaraan geen rechtsgevolgen behoeven te worden verbonden.

Als laatste wordt door het Hof nog de voorwaarde genoemd dat de Minister toestemming moet geven voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant. Hieromtrent wordt vastgesteld dat de door de Minister verleende toestemming te laat is verleend nu de overeenkomst tot burgerinfiltratie op 1 maart 2019 al is gesloten. Dit levert — hoe dan ook — een vormverzuim op. Het Hof volstaat met de constatering dat er een vormverzuim is en heeft daar geen consequenties aan verbonden nu rekwirant daardoor niet in zijn belangen is geschaad.

Er wordt door het Hof aldus niet overgegaan tot bewijsuitsluiting en slechts deels wordt vastgesteld dat sprake is geweest van vormverzuimen.

Naar het standpunt van rekwirant heeft het Hof ten onrechte niet gerespondeerd op zeer wezenlijk onderdelen (oftewel de kern) van het betoog waarin tot de conclusie werd gekomen dat sprake was van meerdere vormverzuimen en een beroep op bewijsuitsluiting werd gedaan wegens een ernstige schending van een strafvorderlijk voorschrift of rechtsbeginsel, waardoor bewijsuitsluiting noodzakelijk werd geacht als rechtstatelijke waarborg en als middel om met de opsporing en vervolging belaste ambtenaren te weerhouden van onrechtmatig optreden en daarmee als middel om te voorkomen dat dergelijke vormverzuimen in de toekomst zullen plaatsvinden. Het Hof vat in algemene zin het standpunt dat namens rekwirant is ingenomen zo samen dat gesteld is dat de vereisten uit de motie-Recourt via de Aanwijzing van het Openbaar Ministerie alsnog dwingend recht opleveren en deze in beginsel nageleefd zouden moeten worden en dat naar voren is gebracht dat daarvan geen sprake zou zijn en aan geen van die vereisten is voldaan. Het Hof oordeelt vervolgens zelf met de rechtbank (alleen) dat de in de Aanwijzing vastgestelde regels zich naar hun inhoud en strekking ertoe lenen jegens betrokkenen als rechtsregel te worden toegepast, aangemerkt kunnen worden als recht in de zin van art. 79 Wet RO en derhalve onderdeel zijn van het juridisch raamwerk waaraan rechtbank en Hof dienen te toetsen. Het gaat er daarbij om dat wanneer het Openbaar Ministerie zich niet aan eigen regelgeving heeft gehouden dit een schending kan opleveren van de beginselen van een behoorlijke procesorde en eveneens een vormverzuim kan opleveren ex art. 359a Sv. Het betreft aldus het feit dat het Openbaar Ministerie in de Aanwijzing verwijst naar de motie-Recourt en de in de Aanwijzing neergelegde regels recht in de zin van art. 79 Wet RO opleveren dat het Hof toetst of het Openbaar Ministerie zich aan de eigen regelgeving heeft gehouden, omdat het Openbaar Ministerie zichzelf aan die regels gebonden had aldus en niet omdat de voorwaarden uit de motie-Recourt het Openbaar Ministerie bond enkel onder die omstandigheden tot de inzet van een criminele burgerinfiltrant over te gaan. Om vervolgens, met de rechtbank, zeker ten aanzien van de uit de motie-Recourt volgende (aanvullende) vereisten dat sprake moet zijn van een zeer streng regime van waarborgen en de criminele burgerinfiltrant alleen mag worden ingezet bij de ernstigste vormen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit en bij zeer gesloten groeperingen, te oordelen dat die voorwaarden te vereenzelvigen zijn met de ook wettelijk (art. 126w Sv) al geldende eisen van proportionaliteit en subsidiariteit en het uitgangspunt dat de uitvoering geen afbreuk zal mogen doen aan de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing. En deze dus niets zouden toevoegen aan die wettelijke vereisten.

Echter namens rekwirant is niet gesteld dat de vereisten uit de motie-Recourt via de Aanwijzing alsnog dwingend recht opleveren en daarom nageleefd moesten worden, de raadsman heeft aangehaald dat de rechtbank tot dat oordeel was gekomen:

(pleitnota hoger beroep, randnummer 33). Namens rekwirant is niet gesteld dat die vereisten via de Aanwijzing dwingend recht opleveren en zo tot het juridische raamwerk van de (straf)rechter behoren, integendeel. Er is juist onderbouwde kritiek geuit op de wijze waarop de rechtbank tot het oordeel was gekomen dat de vereisten grotendeels te vereenzelvigen waren met de wettelijke vereisten en er is juist gesteld dat het Openbaar Ministerie de bij monde van de minister gedane toezegging dat zou worden voorzien in een streng normerend kader waarbinnen de inzet van een criminele burgerinfiltrant zou plaatshebben, niet is opgevolgd en het Openbaar Ministerie dus had nagelaten tot het strenge normerende kader te komen waar blijkens de motie-Recourt wel in had moeten worden voorzien en dít (ook in combinatie met het niet-naleven van voorwaarden uit de Aanwijzing) een vormverzuim opleverde waarbij bewijsuitsluiting het noodzakelijke rechtsgevolg werd geacht.

Zie daarover bijvoorbeeld ook de raadsman in randnummer 54 van de pleitnotities in hoger beroep, waarin hij stelt:

Uit het betoog van de raadsman blijkt (over)duidelijk dat het oordeel van de rechtbank dat het Openbaar Ministerie enkel door een eigen keuze zichzelf gebonden had geacht aan de vereisten uit de motie-Recourt als onjuist moest worden beoordeeld. Te meer nu die vereisten niet in dezelfde (drempelverhogende) terminologie in die Aanwijzing zijn neergelegd en de inhoud van de Aanwijzing niet kon gelden als de uitwerking van een geconcretiseerd zeer strikt regime van waarborgen en daarin niet tot uitdrukking werd gebracht wat moest worden verstaan onder ‘zeer gesloten groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstigste vormen van criminaliteit’. En dat vervolgens als gevolg daarvan en bij aanvaarding van het oordeel dat alleen door het opnemen van vereisten in een Aanwijzing sprake was van een onderdeel van het juridisch raamwerk waar ook de (straf)rechter aan heeft te toetsen, het zo zou zijn dat het Openbaar Ministerie als uitvoerende macht niet alleen zelf de regels mag opstellen waaraan de inzet van een dergelijk ingrijpend en risicovol opsporingsmiddel moet voldoen en die inzet daar zelf aan mag toetsen, maar het opstellen van die regels ook achterwege kan laten of kan nalaten die regels overeen te laten komen met randvoorwaarden die door de Tweede Kamer als medewetgever zijn gesteld. Dat kan niet als juist worden aanvaard. Het is zoals door de raadsman gesteld de rechtsprekende macht die het optreden van uitvoerende macht toetst en het Hof onttrekt zich naar het standpunt van rekwirant aan die toetsing door geheel niet te responderen op het betoog dat het Openbaar Ministerie gebonden was aan de vereisten/randvoorwaarden uit de motie-Recourt en daar niet zelf een afgezwakte vorm van in een Aanwijzing kon neerleggen om zich enkel daaraan gebonden te achten, maar juist ter uitwerking van die motie diende te komen tot een strikt normerend kader waar vervolgens de inzet van de criminele burgerinfiltrant aan kan worden getoetst.

Aan de vraag of het Openbaar Ministerie gehouden was een geconcretiseerd normerend kader te scheppen waar vervolgens de inzet (ook nadien door de strafrechter) aan kan worden getoetst, is het Hof volledig voorbij gegaan. Dit terwijl het betoog niet alleen zag op het feit dat de vereisten zoals geformuleerd in de motie-Recourt niet op de dezelfde wijze en met een aanvullende en drempelverhogende strekking in de Aanwijzing zijn opgenomen, maar vooral ook op het feit dat daarin dat concrete normerende kader niet is neergelegd terwijl dat kader ook niet uit andere regelgeving van het Openbaar Ministerie volgt. Zeker het vereiste van een ‘zeer streng regime van waarborgen’ had blijkens hetgeen naar voren is gebracht nadere uitwerking moeten krijgen zodat kenbaar en toetsbaar zou zijn welke waarborgen daartoe behoren te worden nageleefd en ook kan worden nagegaan dat daarmee inderdaad sprake is van een zeer streng regime van waarborgen. Maar ook de uit de motie volgende eis dat de inzet alleen plaatsvindt ten aanzien van ‘zeer gesloten groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstigste vormen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit’ behoefde naar het standpunt dat namens rekwirant is ingenomen nadere uitwerking, nu de parlementaire geschiedenis daar nog niet concreet in voorzag.

Dat een gemotiveerde beslissing op het beroep op bewijsuitsluiting (ex art. 359a Sv) zoals gevoerd niet achterwege kon blijven, geldt te meer nu de rechtbank blijkens het vonnis (d.d. 17 augustus, p.10) wel heeft overwogen dat door de verdediging is betoogd dat het juridisch raamwerk niet voldoet omdat niet voldaan was aan de vereisten uit de motie-Recourt en de inhoud van de Aanwijzing niet toereikend was om het handelen van het Openbaar Ministerie bij de inzet van de criminele burgerinfiltrant (nader) te normeren, maar vervolgens naar het standpunt van rekwirant een onjuiste uitleg heeft gegeven van de (mogelijke) betekenis van moties en ten onrechte heeft geoordeeld dat de rechter niet rechtstreeks gebonden is aan de inhoud van de motie-Recourt en de door de minister (Opstelten) in 2013 en 2014 gedane toezeggingen over de inzet van criminele burgerinfiltranten. En de raadsman in hoger beroep nu juist als gevolg daarvan onderbouwd naar voren heeft gebracht dat en waarom daar anders over moest worden geoordeeld en dit ook (op zijn minst) raakte aan de vraag of het Openbaar Ministerie gebonden moest worden geacht aan de vereisten uit de motie-Recourt en het (ondanks toezeggingen die daarover door de toenmalige minister zijn gedaan) nalaten daar gevolg aan te geven als gevolg had dat van een rechtmatige inzet van de criminele burgerinfiltrant reeds geen sprake kon zijn.

Indien het Hof is gekomen tot een andere uitleg van het gevoerde verweer, namelijk dat de vereisten uit de motie-Recourt (alleen) via de Aanwijzing alsnog dwingend recht opleveren en het handelen van het Openbaar Ministerie dus aan die Aanwijzing moet worden getoetst, is die uitleg — gelet op hetgeen naar voren is gebracht — onbegrijpelijk (en in ieder geval niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd). En het kan het arrest om die reden niet in stand blijven.

Zoals gesteld hangt het standpunt zoals verwoord namens rekwirant samen met hetgeen in reactie op het vonnis naar voren is gebracht over de onjuiste uitleg die de rechtbank had gegeven aan de betekenis van moties, in het bijzonder dat een aangenomen motie een advies is aan de minister en dat het negeren daarvan politieke consequenties kan hebben maar voor de rechterlijke toetsing niet direct relevant is en de rechtbank voor de vraag of het juridisch raamwerk voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant voldoet dus niet rechtstreeks gebonden is aan de inhoud van de motie-Recourt of overigens aan de toezeggingen van toenmalig minister Opstelten. Uitsluitend in het kader van de legaliteitsdiscussie is het Hof vervolgens ingegaan op het wetgevingstraject en de betekenis van moties, echter de randvoorwaarden uit de motie-Recourt worden daar wel (summier) in genoemd en uit de (materiele) toetsing van het Hof aan verschillende genoemde vereisten/voorwaarden in de Aanwijzing volgt dat het Hof vervolgens (ook met rechtbank) van oordeel is dat die vereisten/voorwaarden grotendeels te vereenzelvigen zijn met de reeds wettelijk geldende voorwaarden van art. 126w Sv en/of het meer algemene uitgangspunt dat bij de toepassing van de inzet van een bijzonder opsporingsmiddel geen afbreuk mag worden gedaan aan de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing. Dat overweegt het Hof in ieder geval ten aanzien van het vereiste van ‘zware criminele en criminele organisaties’, ‘zeer succesvolle afscherming van criminele activiteiten waardoor deze met traditionele opsporingsmiddelen onvoldoende kunnen worden aangepakt’, ‘alleen in hoge uitzonderingsgevallen’ en ‘strikte waarborgen’. Dit terwijl hetgeen namens rekwirant naar voren is gebracht duidelijk inhield dat sprake was van aanvullende vereisten, naast de proportionaliteits-en subsidiariteitseis van art. 126w Sv en algemene uitgangspunten bij de inzet van bijzondere opsporingsmiddelen. Gelet op het feit dat voor de inzet van een burgerinfiltrant al geldt dat dit middel slechts in uitzonderlijke situaties kan worden ingezet en dit ten aanzien van de criminele burgerinfiltrant nog eens alleen zo is in nog uitzonderlijker gevallen (althans dat is beoogd).

Dat het Hof (in het kader van de legaliteitsdiscussie) overweegt dat uit de verhandelingen voorafgaande aan de motie-Recourt blijkt dat men zich ervan bewust was dat de wet een vorm van de criminele burgerinfiltrant al mogelijk maakt en een formeel-wettelijke verankering daarom niet nodig werd bevonden en ook de formeel-wettelijke verankering van de te formuleren randvoorwaarden niet nodig werd gevonden, kan uit de kamerstukken waar het Hof naar verwijst (zonder weergave van een paginanummer) niet volgen. In ieder geval niet voor zover daarmee wordt bedoeld dat de Tweede Kamer een wettelijke verankering van de randvoorwaarden niet nodig vond omdat de wet al een vorm van criminele burgerinfiltratie mogelijk maakte en dit ook zou betekenen dat met het aannemen van de motie-Recourt inhoudende de randvoorwaarden slechts een — niet bindend — oordeel of verlangen kenbaar is gemaakt ten aanzien van de minister (waar vervolgens het Openbaar Ministerie ook niet aan gebonden was). Voor zover al moet worden aangenomen dat het Hof dit bij de beoordeling van het verweer heeft betrokken, want zoals gezegd volgt dat niet zonder meer uit de overwegingen van het Hof.

Uit de kamerstukken waar het Hof naar verwijst (Kamerstukken II 2013/2014, 29 279, nr. 195) volgt in ieder geval dat de vraag is gesteld of een randvoorwaarde (voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant) kan zijn dat dit wettelijk wordt verankerd, waarop het lid Recourt heeft geantwoord:

Door het lid Berndsen-Jansen is aangegeven:

Daarop heeft Recourt geantwoord:

Daaruit volgt dat door Recourt gesteld is dat een wettelijke verankering voor de inzet van de criminele burgerinfiltrant al bestond, maar niet dat in die wettelijke verankering (art. 126w Sv) ook al voldoende randvoorwaarden besloten lagen en het dus om die reden niet nodig werd gevonden die van een wettelijke verankering te zien: die noodzaak werd niet gezien omdat de randvoorwaarden in de voorgestelde motie terecht zouden komen. Waarbij uit het laatste antwoord nog kan worden opgemaakt dat het aannemen van die (of een) motie ook als voldoende zekerheid werd gezien dat van de inhoud daarvan niet zou worden afgeweken, daarvoor werd nu juist gewezen op hoe de motie-Kalsbeek al die jaren had uitgewerkt: als een absoluut verbod dat daarin was opgelegd voor het Openbaar Ministerie.

Met het voorgaande ligt naar het oordeel van rekwirant dan ook niet — en zeker niet voldoende begrijpelijk — in hetgeen het Hof over de betekenis van moties overweegt aangaande de vraag of voldaan was aan het vereiste van een wet in formele zin, besloten dat het van oordeel is geweest dat een motie niet als het Openbaar Ministerie bindend kan worden aangemerkt en het nalaten van het Openbaar Ministerie gevolg te geven aan de inhoud van een motie niet beoordeeld hoeft te worden (omdat alleen het nalaten aan de eigen regelgeving te voldoen een schending van de beginselen van een behoorlijke procesorde en daarmee een vormverzuim kan opleveren). Gelet op hetgeen naar voren is gebracht is dat een onjuiste benadering van de (mogelijke) betekenis van het instrument van de motie in een wetgevingsproces en kan nu juist aan de parlementaire geschiedenis worden ontleend dat de randvoorwaarden waar de inzet van een criminele burgerinfiltrant aan moest voldoen zoals die zouden worden neergelegd in een motie (en dat ook zijn in de motie-Recourt) als bindend moesten gelden en moesten worden nageleefd (zoals steeds het in de motie-Kalsbeek geldende absolute verbod door het Openbaar Ministerie was nageleefd). Het andersluidende oordeel van het Hof is dan ook onjuist en in ieder geval niet (voldoende) begrijpelijk — voor zover de beoordeling van het Hof zo moet wordt opgevat dat reeds aan het verweer/beroep op bewijsuitsluiting voorbij kon worden gegaan gelet op het oordeel dat in een motie een oordeel of verlangen kenbaar wordt gemaakt aan minister of kabinet, maar die minister of het kabinet daar niet aan gebonden is.

Als laatste moet nog worden opgemerkt dat — zoals gezegd — het Hof onder het kopje ‘Is voldaan aan de voorwaarden uit de Aanwijzing opsporingsbevoegdheden?’ het handelen van het Openbaar Ministerie wel heeft getoetst aan de inhoud van de Aanwijzing waarvan het Hof stelt dat daarin wordt verwezen naar de vereisten uit de motie-Recourt, maar dat in die toetsing niet een (voldoende begrijpelijke) gemotiveerde beslissing besloten ligt op het verweer/beroep op bewijsuitsluiting zoals gevoerd namens rekwirant. Namens rekwirant is gesteld dat sprake was van meerdere vormverzuimen en ook in die zin dat het Openbaar Ministerie delen van de eigen regelgeving niet had nageleefd, bijvoorbeeld op het punt dat alleen sprake mag zijn van korte trajecten en dat niet (of niet tijdig) toestemming van de minister was gevraagd, echter ten aanzien van de overige randvoorwaarden is (in de kern) gesteld dat het Openbaar Ministerie heeft nagelaten het bedoelde normerende kader te scheppen en de inhoud van de Aanwijzing niet als zodanig kan gelden. Ook niet voor zover daar vergelijkbare voorwaarden in zijn opgenomen, die door de rechtbank ook in de toetsing waren betrokken maar die niet (geheel) overeenkomen met de randvoorwaarden zoals deze blijken uit de motie.

Uit de beoordeling van het Hof wordt niet geheel duidelijk aan welke vereisten nu is getoetst, zo wordt onder ‘Zware criminelen en criminele organisaties’ (bewoordingen uit de Aanwijzing) gesteld dat sprake moet zijn van zeer gesloten groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstige20. vormen van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit (bewoordingen uit de motie), om vervolgens aan te sluiten bij hetgeen de rechtbank heeft overwogen en aan te vullen dat sprake was van een verdenking van zware criminaliteit en een criminele organisatie op het moment van de aanvraag overeenkomst burgerinfiltratie. Inhoudelijk blijkt aldus niet aan een zwaarder criterium te zijn getoetst dan dat sprake moet zijn van zware criminelen en criminele organisaties, terwijl ook het criterium van groeperingen die zich schuldig maken aan de ernstigste vormen van criminaliteit wordt genoemd en naar het standpunt van rekwirant ook aan dat criterium getoetst had moeten worden — ook indien het Hof van oordeel was dat de vereisten uit de motie-Recourt via de Aanwijzing onderdeel zijn geworden van het juridisch raamwerk waar aan moet worden getoetst aangezien dan de betekenis van de inhoud van de Aanwijzing moet worden uitgelegd conform de aanvullende en drempelverhogende strekking van de vereisten van de motie ten opzichte van de reeds uit art. 126w Sv geldende voorwaarden. Dat heeft het Hof duidelijk niet gedaan, door de overweging van de rechtbank over te nemen dat deze eis te vereenzelvigen valt met de uit art. 126w Sv al voortvloeiende proportionaliteitseis.

Ten aanzien van de ‘Strikte waarborgen’ (bewoordingen uit de Aanwijzing) noemt het Hof dat ook de motie spreekt van ‘strikte waarborgen’, zo ook van een ‘zeer streng regime van waarborgen’ en de Aanwijzing van ‘strikte waarborgen’, maar wordt niet duidelijk of het Hof nu van oordeel is dat hierin dezelfde voorwaarde tot uitdrukking komt en wat daar dan mee is bedoeld. Inhoudelijk komt het Hof tot het oordeel dat er kortgezegd steeds toezicht is geweest op het handelen van A-4110 als criminele burgerinfiltrant, sprake is geweest van (de)briefings, daar processen-verbaal van zijn opgemaakt, er opnames zijn gemaakt tijdens de inzet van A-41100 en A-4110 verhoord is en het Openbaar Ministerie daarbij nooit de controle op zijn handelen is kwijtgeraakt en daarmee voldaan zou zijn aan de uit de Aanwijzing volgende voorwaarde van inzet uitsluitend onder strikte waarborgen, ‘overigens ook in die zin dat het hof van oordeel is dat is voldaan aan een zeer streng regime van waarborgen’. Met name ten aanzien van deze randvoorwaarde ligt een respons op het ex art. 359a Sv gevoerde verweer niet besloten, nu uitdrukkelijk is gesteld dat het feit dat de inzet wellicht in dit geval heeft plaatsgevonden onder strikte waarborgen (hetgeen ook door de raadsman onderbouwd is betwist) niet maakt dat sprake is van een vooraf vastgesteld en in regelgeving neergelegd zeer streng regime van waarborgen, zoals dat als gevolg van de motie tot stand had moeten komen. Dat tijdens de toepassing van de inzet van dit opsporingsmiddel (strikte) waarborgen in acht zijn genomen, is wezenlijk iets anders dan dat er een kenbaar zeer streng regime van waarborgen is en daar de toepassing van de inzet vervolgens (ook achteraf) aan getoetst kan worden. In hetgeen het Hof overweegt ligt niet besloten dat het Hof heeft beoordeeld of dit door het Openbaar Ministerie ten onrechte is nagelaten en welke consequenties dat zou moeten hebben. Dat daarvan geen sprake is geweest en dus materieel er niet vanuit kon worden gegaan dat sprake is van een dergelijk normerend kader na opheffing van het verbod van de motie-Kalsbeek, is door de raadsman illustratief naar voren gebracht door te verwijzen naar de verhoren van begeleiders van A-41100 die in de kern hebben verklaard dat er vanaf het moment dat de infiltratie-overeenkomst werd gesloten in de dagelijkse aansturing of begeleiding van A-4110 (die al geruime tijd voor de start van onderzoek Vidar werkzaam was tegen betaling voor justitie) helemaal niets veranderde. Ook op die argumenten is geen reactie van het Hof gekomen. Ook in die zin is geen sprake van een (in deze overweging besloten liggende) voldoende begrijpelijk reactie op hetgeen namens rekwirant in aangevoerd.

Het enige dat het Hof (met de rechtbank) doet is vereisten zoals aangenomen in de motie-Recourt, of overigens zoals deze zijn opgenomen in de Aanwijzing, versoepelen of van het aanvullende en drempelverhogende karakter ontdoen door te stellen dat deze te vereenzelvigen zijn met de voorwaarden die wettelijk al uit 126w Sv volgen, dat deze algemeen uitgangspunt zijn bij de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden (zoals dat geen afbreuk mag worden gedaan aan de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing) of anderszins nuance behoeven (zoals het vereiste dat de inzet kortdurend moet zijn kan). Waarmee er naar het standpunt van rekwirant aan voorbij wordt gegaan dat ook indien er van moet worden uitgegaan dat art. 126w Sv de inzet van een criminele burgerinfiltrant niet uitsluit, hoe dan ook sprake is van een bijzondere en meer risicovolle variant van bij de opsporing gebruik maken van een (gewone) burger. Uit de parlementaire geschiedenis, ook delen die het Hof wel heeft aangehaald, blijkt dat slechts in beperkte zin sprake kon zijn van de inzet van de criminele burgerinfiltrant en dit dus een bijzondere uitzonderingssituatie zou zijn (zoals ook in de Aanwijzing is opgenomen dat slechts in hoge uitzonderingsgevallen en onder strikte waarborgen de inzet van dit middel mag plaatsvinden). Hoe dat past bij het (kennelijke) oordeel dat in de kern de inzet niet tot nauwelijks onderworpen hoeft zijn aan een (ook ten opzichte van de inzet van de ‘gewone’ burgerinfiltrant) strikt normerend en ook bij volgende inzetten toepasbaar kader is onbegrijpelijk.

Het Hof heeft zich er naar het standpunt van rekwirant aan onttrokken een oordeel te geven op een uitgebreid gemotiveerde en stellig naar voren gebrachte standpunten (waarbij nog eens puntsgewijs is herhaald in dupliek op welke punten een reactie werd gevraagd) over de wijze waarop het Openbaar Ministerie — na zich jarenlang te hebben gehouden aan een verbod op de inzet van een criminele burgerinfiltrant — heeft gehandeld na opheffing van dat verbod (onder zeer strikte randvoorwaarden) bij de motie-Recourt, terwijl dit de eerste strafzaak was waarin daaromtrent een oordeel kon (en gelet op hetgeen is aangevoerd moest) worden gegeven.

Gelet op het voorgaande kan het arrest van het Hof niet in stand blijven.

Blijkens het arrest d.d. 12 juli 2024 (p. 105–106) heeft het Hof als feit 5 ten aanzien van rekwirant bewezenverklaard dat:

Blijkens het arrest heeft het Hof aan deze bewezenverklaring de redengevende feiten en omstandigheden ten grondslag gelegd zoals beschreven op p. 98–99 en p. 102 t/m 105, met in de voetnoten verwijzingen naar bewijsmiddelen waarin die redengevende feiten en omstandigheden zijn ontleend. Daaruit kan kortgezegd worden opgemaakt dat de in de bewezenverklaring genoemde geldbedragen in de jaren 2014, 2015, 2016, 2017 en 2019 contant zijn gestort op de bankrekening van [getuige 3], de echtgenote van rekwirant. En dat zowel rekwirant als [getuige 3] hebben verklaard dat rekwirant in die jaren contante gelden aan [getuige 3] gaf, [getuige 3] heeft geconfronteerd met de gestorte geldbedragen, verklaard die op haar rekening te hebben gestort.

Voorts heeft het Hof nadere bewijsoverwegingen opgenomen ten aanzien van dit feit, die er kort gezegd op neerkomen dat sprake is van een witwasvermoeden en dat van rekwirant derhalve mag worden verlangd dat hij verklaring geeft over de herkomst van de contant gestorte geldbedragen. Vervolgens wijdt het Hof overwegingen aan verschillende onderdelen van de verklaring(en) die rekwirant heeft afgelegd en concludeert dat ten aanzien van een bedrag van €35.193,32 betreffende de uitkering van twee levensverzekeringen door rekwirant een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring is afgelegd over de herkomst van het geld. Die verklaring is met stukken onderbouwd en het Hof is van oordeel dat ten aanzien van dit bedrag niet wettig en overtuigend bewezen kan worden verklaard dat dit bedrag afkomstig is van misdrijf. Datzelfde wordt overwogen ten aanzien van een bedrag van €10.100,- afkomstig van huurinkomsten van de woning van rekwirant in Spanje. Ook ten aanzien van dit bedrag is het Hof van oordeel dat niet wettig en overtuigend kan worden bewezenverklaard dat dit afkomstig is van misdrijf.

Ten aanzien van gestelde gokwinsten, opnames van de rekening van de zoon van rekwirant, inkomsten van verfklussen, privéleningen en gespaarde delen van inkomsten uit arbeid in de jaren 2009 t/m 2011 loopt het anders af. Het Hof overweegt dat de verklaringen die rekwirant heeft gegeven over de herkomst van de in de tenlastelegging opgenomen geldbedragen, met uitzondering van een bedrag van €35.193,32 en €10.100,-, niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn en dat het voor de hand lag dat het Openbaar Ministerie geen nader onderzoek heeft gedaan naar die verklaringen. Het Hof is vervolgens van oordeel dat nu rekwirant ten aanzien van het grootste deel van het contante geld geen aannemelijke verklaring heeft gegeven voor de herkomst daarvan, er geen andere conclusie mogelijk is dan dat het niet anders kan zijn dan dat het ten laste gelegde voorwerp onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is en rekwirant dit wist. Het verweer (dat rekwirant moest worden vrijgesproken) is door het Hof verworpen.

Aan het gewoontewitwassen wijdt het Hof nog een korte nadere overweging, inhoudende dat gelet op de duur van de witwashandelingen, het aantal stortingen en de totale omvang van de stortingen sprake is van gewoontewitwassen.

Voorop staat dat voor een veroordeling ter zake van witwassen is vereist dat vaststaat dat het desbetreffende voorwerp — onmiddellijk of middellijk — afkomstig is uit enig misdrijf. Dat vereiste betekent niet dat uit de bewijsmiddelen moet kunnen worden afgeleid door wie, wanneer en waar het achterliggende misdrijf concreet is begaan. Het bewijs dat onder een verdachte aangetroffen contant geld ‘uit enig misdrijf afkomstig is’ kan in voorkomende gevallen ook aanwezig worden geacht indien op grond van de beschikbare bewijsmiddelen geen rechtstreeks verband valt te leggen met een bepaald misdrijf. Daarvoor is nodig dat het op grond van de vastgestelde feiten en omstandigheden niet anders kan zijn dan dat het geld uit enig misdrijf afkomstig is. Het is aan het Openbaar Ministerie bewijs bij te brengen waaruit zodanige feiten en omstandigheden kunnen worden afgeleid.21.

Het Openbaar Ministerie zal in witwaszaken derhalve zoveel bewijsmateriaal moeten aanleveren dat daaruit ofwel rechtstreeks blijkt van de criminele herkomst van een voorwerp, ofwel dat er zodanige omstandigheden zijn aangetroffen dat daaruit de gerechtvaardigde conclusie kan worden getrokken dat het niet anders kan zijn dat het voorwerp afkomstig is van enig misdrijf.22. Bij een dergelijke gerechtvaardigde conclusie (witwasvermoeden) mag een concrete, verifieerbare en niet op voorhand als hoogst onwaarschijnlijk aan te merken verklaring over de herkomst van het voorwerp worden verwacht van de verdachte. Bij het voorafgaande moet worden bedacht dat de wetgever met de strafbaarstelling van witwassen geen verlichting van de in strafzaken gangbare bewijslast heeft beoogd. In het aanvankelijke ontwerp van het wetsvoorstel was nog bepaald dat voor een veroordeling voldoende zou zijn dat het ging om ‘een voorwerp dat kennelijk — onmiddellijk of middellijk — afkomstig is uit enig misdrijf’. Het woord ‘kennelijk’ bracht tot uitdrukking dat de rechter zou mogen afgaan op de naar buiten blijkende omstandigheden, die, naar de ervaring leert, wijzen op de criminele herkomst van het voorwerp. Met de onwaarschijnlijke mogelijkheid dat de goederen een legale oorsprong hadden, zou de rechter geen rekening behoeven te houden. Van dit voorstel is de wetgever, na kritische commentaren, teruggekomen, mede omdat de voorgestelde formulering aan de van witwassen verdachte burger onvoldoende bescherming bood tegen lichtvaardige vervolging en bestraffing.23.

Uw College heeft in 2018 voorts het volgende overwogen:

Door rekwirant is op 17 juni 2021 een verklaring afgelegd over de herkomst van contante geldbedragen die in de jaren 2014, 2015, 2016, 2017 en 2019 op de bankrekening van [getuige 3] zijn gestort. Op 16 maart 2022 is namens hem door zijn raadslieden mr. S.L.J. Janssen en mr. D.J. van Rinsum die verklaring van een nadere onderbouwing voorzien door stukken te overleggen waaruit onder meer inkomensgegevens blijken, een tweetal uitkeringen van levensverzekeringen in 2014 en contante opnames van de bankrekening van de zoon van rekwirant ([getuige 1]). Blijkens het proces-verbaal terechtzitting van de Rechtbank Noord-Nederland d.d. 22 maart 2022 heeft rekwirant aldaar een zeer uitgebreide verklaring afgelegd over de verschillende geldbedragen waarvan hij stelt daarover (legaal) contant te hebben beschikt en dat deze op de rekening van [getuige 3] zijn gestort. Blijkens de appelschriftuur en het tussenarrest van het Hof zijn getuigenverzoeken gedaan ter verdere onderbouwing van de verklaring van rekwirant (voornamelijk op het onderdeel van de gestelde huurinkomsten van een vakantiewoning in Spanje, gokwinsten en de van de rekening van de zoon van rekwirant opgenomen bedragen). Deze getuigen zijn toegewezen en deze getuigen zijn door de raadsheer-commissaris gehoord. Bij pleidooi is zowel in eerste aanleg als in hoger beroep over de verklaringen van rekwirant het standpunt ingenomen dat (en waarom) deze concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn. Dat het Openbaar Ministerie heeft nagelaten daar (nader) onderzoek naar doen en is het standpunt ingenomen dat rekwirant van feit 5 moest worden vrijgesproken omdat niet bewezen kon worden dat de geldbedragen in de tenlastelegging ‘afkomstig zijn uit enig misdrijf’.

Geconstateerd moet worden dat het Hof voor een (niet-onbelangrijk) deel de verklaring van rekwirant voldoende heeft geacht om te overwegen dat ten aanzien van een bedrag van €35.193,32 en een bedrag van €10.100,- niet wettig en overtuigend bewezen kan worden dat dit afkomstig is uit enig misdrijf. Het is de vraag hoe vervolgens de laatste alinea van de nadere bewijsoverweging moet worden begrepen, in samenhang met de bewezenverklaring waarin alle tenlastelegde contant gestorte bedragen terugkomen.

Kortgezegd zijn door het Hof in de bewezenverklaring geen contant gestorte bedragen ‘weggestreept’ om uitdrukking te geven aan het oordeel dat ten aanzien van €35.193,32 en €10.100,- niet bewezen kan worden verklaard dat die bedragen uit misdrijf afkomstig zijn. De laatste alinea houdt in rekwirant ten aanzien van het grootste deel van het contante geld geen aannemelijke verklaring heeft gegeven voor de herkomst daarvan en er geen andere conclusie mogelijk is dan dat het niet anders kan zijn dan dat het ten laste gelegde voorwerp onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is (en hij dit wist). Die overweging zou kunnen impliceren dat het Hof meent dat ten aanzien van alle tenlastegelegde contant gestorte geldbedragen in de jaren 2014, 2015, 2016, 2017 en 2019 het niet anders kan zijn dan dat deze uit enig misdrijf afkomstig zijn, omdat niet voor het totale bedrag een aannemelijke verklaring is gegeven (het Hof noemt immers dat rekwirant voor het grootste deel geen aannemelijke verklaring heeft gegeven). Evenwel wordt in de strafmaatoverweging gesproken over het witwassen van €46.931,68 — een rekensom leert dat dit het bedrag is dat overblijft indien van het totaal van de tenlastegelegde bedragen (€92.225,-) de bedragen €35.193,32 en 10.100,- worden afgetrokken. Het Hof lijkt er daarbij dus weer wel van uit te zijn gegaan dat het witwasbedrag (vele malen) lager ligt dan het totaalbedrag van de in de bewezenverklaring genoemde bedragen. Daar staat dan weer tegenover dat in de strafmaatoverweging ook wordt genoemd dat rekwirant in de jaren 2014 t/m 2019 heeft witgewassen door geldbedragen met een criminele herkomst contant te storen op een rekening van zijn vrouw. Daar lijkt het dus weer te gaan om alle gestorte bedragen in die jaren. De duur daarvan is hem ook aangerekend en voorts heeft die duur, het aantal stortingen en de totale omvang daarvan tot het oordeel geleid dat sprake is van gewoontewitwassen.

De bewezenverklaring dat rekwirant zich schuldig heeft gemaakt aan gewoontewitwassen van de in de bewezenverklaarde genoemde contante bedragen in 2014, 2015, 2016, 2017 en 2019 die ‘afkomstig waren uit enig misdrijf’ is niet naar de eis der wet met redenen omkleed en in ieder geval niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd. Door zowel te oordelen dat ten aanzien van bedragen van €35.193,32 en €10.100,-, die rekwirant contant tot zijn beschikking heeft gehad en heeft gestort, niet wettig en overtuigend bewezen kan worden verklaard dat deze afkomstig zijn uit enig misdrijf, als (kennelijk) te oordelen dat het tenlastegelegde voorwerp (het totaal van alle bedragen) afkomstig is uit enig misdrijf lijdt het arrest immers aan innerlijke tegenstrijdigheid. Het is innerlijk tegenstrijdig zowel aan te nemen dat in de tenlastegelegde periode gestorte contante geldbedragen niet bewezen kan worden verklaard dat deze wel uit enig misdrijf afkomstig zijn, als te concluderen dat het niet anders kan zij dan dat wel alle in de tenlastelegging genoemde geldbedragen uit enig misdrijf afkomstig waren.

Daarbij dient er nog op te worden gewezen dat namens rekwirant (hetgeen ook blijkt uit bijlage 2 bij de brief van 16 maart 2022) naar voren is gebracht dat het bedrag van €35.193,32 dat afkomstig is van een tweetal levensverzekeringen, begin 2014 is opgenomen en gesteld is dat dit bedrag groot genoeg is om alle contante stortingen van 2014 en 2015 te verantwoorden (pleitnotities eerste aanleg randnummers 228–229). Dat is ook zo, €35.193,32 is meer dan de opstelsom van €15.085,- en €18.560,- zoals die bedragen contant zijn gestort in 2014 en 2015. Daarmee doet zich aldus ook niet (zonder meer) de situatie voor dat ondanks het oordeel van het Hof over de bedragen van €35.193,32 en €10.100,- alle bewezenverklaarde bedragen in de jaren 2014, 2015, 2016, 2017 en 2019 toch (geheel of) gedeeltelijk afkomstig waren uit enig misdrijf en dit bewezen kon worden verklaard. Dat is immers ten aanzien van (in ieder geval) 2014 en 2015 niet zonder meer het geval en het Hof heeft ook nagelaten te motiveren dat (en op grond waarvan) desondanks bewezen kon worden verklaard dat alle geldbedragen (geheel of gedeeltelijk en middellijk of onmiddellijk) uit enig misdrijf afkomstig waren.

Voor zover het oordeel van het Hof zo moet worden begrepen dat er geen andere conclusie mogelijk is dan dat het ten laste gelegde voorwerp onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is omdat ten aanzien van het grootste deel geen aannemelijke verklaring is gegeven voor de herkomst daarvan/er geen legale herkomst voor een groot deel van de betreffende bedragen te herleiden is (zoals het Hof ook overweegt), stelt het Hof naar het standpunt van rekwirant een eis die het recht niet kent en is het oordeel gebaseerd op een onjuiste rechtsopvatting. In ieder geval zou ook dat oordeel op zijn minst niet (voldoende) begrijpelijk zijn (gemotiveerd). Het gaat hier om een tenlastelegging en bewezenverklaring van te onderscheiden contant gestorte geldbedragen in de jaren 2014, 2015, 2016, 2017 en 2019. Het is naar het standpunt van rekwirant niet zo dat alleen niet tot het oordeel kan worden gekomen dat het niet anders kan zijn dan dat het ten laste gelegde voorwerp onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is indien de verdachte naar het oordeel van het Hof een (concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke) verklaring heeft gegeven over de herkomst van het totale geldbedrag, of mag worden gevergd dat een verklaring wordt gegeven over de herkomst van dat totale geldbedrag. Dat lijkt hier wel het uitgangspunt van het Hof te zijn geweest, dat het ook consequent heeft over ‘het ten laste gelegde voorwerp’, terwijl het in de tenlastelegging en bewezenverklaring gaat om de meervoudsvorm van geldbedragen, die zoals aangegeven naar jaar gespecifieerd zijn. Indien het Hof dan tot het oordeel komt dat ten aanzien van een tweetal forse geldbedragen, van €35.193,32 en €10.100,- niet bewezen kan worden verklaard dat deze afkomstig waren uit enig misdrijf, dient inzichtelijk te worden gemaakt hoe dat oordeel vervolgens doorwerkt in de vraag of en in hoeverre het ten laste gelegde (zo ook de periode) bewezen kan worden verklaard. Dat heeft het Hof ten onrechte nagelaten.

De bewezenverklaring van feit 5 is niet naar de eis der wet met redenen is omkleed en in ieder geval niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd. Het arrest kan om die reden niet in stand blijven.

Gelet op het feit dat in de strafmaatoverweging wel wordt uitgegaan van een witwasbedrag waar de genoemde bedragen van €35.193,32 en €10.1000,- op in mindering zijn gebracht, acht rekwirant het raadzaam voor het belang bij cassatie te benadrukken dat de totale duur, de frequentie van de stortingen en het totaalbedrag zoals bewezen is verklaard wel van invloed is geweest op het oordeel dat sprake is van gewoontewitwassen. Ook in de strafmaatoverwegingen wordt genoemd dat rekwirant zich in de jaren 2014 t/m 2019 schuldig zou hebben gemaakt aan witwassen door het contant storten van geldbedrag op de bankrekening van zijn vrouw. De duur heeft daar — via de genoemde aard en ernst van de feiten — (ten nadele van rekwirant) meegewogen in het bepalen van de strafmaat. Er is dan ook voldoende belang bij cassatie.

Blijkens het arrest d.d. 12 juli 2024 (p. 105–106) heeft het Hof als feit 5 ten aanzien van rekwirant bewezenverklaard dat:

Blijkens het arrest heeft het Hof aan deze bewezenverklaring de redengevende feiten en omstandigheden ten grondslag gelegd zoals beschreven op p. 98–99 en p. 102 t/m 105, met in de voetnoten verwijzingen naar bewijsmiddelen waarin die redengevende feiten en omstandigheden zijn ontleend. Daaruit kan kortgezegd worden opgemaakt dat de in de bewezenverklaring genoemde geldbedragen in de jaren 2014, 2015, 2016, 2017 en 2019 contant zijn gestort op de bankrekening van [getuige 3], de echtgenote van rekwirant. En dat zowel rekwirant als [getuige 3] hebben verklaard dat rekwirant in die jaren contante gelden aan [getuige 3] gaf. [getuige 3] heeft, geconfronteerd met de gestorte geldbedragen, verklaard die op haar rekening te hebben gestort. Ook volgt uit de bewijsmiddelen dat het inkomen van rekwirant in 2016 en 2017 betrekking heeft op het resultaat uit overige werkzaamheden en de eenmanszaak Oomen in 2017 een omzet van €3.510,- had.

Vervolgens heeft het Hof nadere bewijsoverwegingen gewijd aan de bewezenverklaring van het gewoontewitwassen. Daartoe is eerst een juridisch kader geschetst, onder meer inhoudende dat indien de vastgestelde feiten en omstandigheden van dien aard zijn dat sprake is van een vermoeden van witwassen, van de verdachte mag worden verlangd dat hij een verklaring geeft voor de herkomst van het geldbedrag die concreet, min of meer verifieerbaar en niet, op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is. Het Hof overweegt verder:

In het vervolg van de overwegingen gaat het Hof in op het gerezen witwasvermoeden en overweegt het Hof onder het kopje ‘Wetenschap dat het geld afkomstig is van misdrijf’ als volgt:

Door rekwirant is ten aanzien van dit witwasverwijt een verklaring afgelegd. Dat heeft in de eerste plaats plaatsgevonden op 17 juni 2021. Bij brief van 16 maart 2022 is die verklaring door zijn raadslieden mr. S.L.J. Janssen en mr. D.J. van Rinsum voorzien van onderbouwende stukken. Blijkens het proces-verbaal terechtzitting van de Rechtbank Noord-Nederland d.d. 22 maart 2022 (p.2 t/m 4) heeft rekwirant op die zitting uitgebreid verklaard over de herkomst van het geld dat blijkens de verdenking van feit 5 door de jaren heen op de rekening van zijn vrouw is gestort. Onder meer heet rekwirant ook bij de rechtbank al aangegeven dat zijn vriend Said naast het bankafschrift dat hij al had verstrekt een verklaring wilde afleggen over de gokwinsten en nog meer bankafschriften wilde overleggen van meer door rekwirant gewonnen geldbedragen.

Naar de verklaring van rekwirant en de brief van 16 maart 2022 wordt onder meer verwezen in de pleitnotities zoals voorgedragen d.d. 21 april 2022 bij de rechtbank Noord-Nederland vanaf paragraaf 2.6 (feit vijf: Contante stortingen 2014–2019 en ontnemingsvordering). In de pleitnotities is naar aanleiding van de verklaring van rekwirant onder meer gesteld dat rekwirant zijn bankrekening in die tijd nauwelijks tot niet gebruikte, maar zijn geld dat hij in de vorm van loon of anderszins binnenkreeg direct pinde en de contanten bewaarde en uitgaf, of aan zijn vrouw gaf ter ondersteuning van het huishouden en ten behoeve van de opvoeding en het leven van zijn zoon. Gesteld is dat het niet gaat om stortingen die in één keer zijn gedaan en er niet met grote hoeveelheden contant geld is rondgelopen (randnummer 222 pleitnotities eerste aanleg). Vanaf randnummer 227 tot en met 232 is naar voren gebracht welke inkomstenbronnen rekwirant heeft genoemd in zijn verklaring en in welke zin die verklaringen nader zijn onderbouwd bij brief van 16 maart 2022. In randnummer 233 is geconcludeerd dat rekwirant met zijn verklaring een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring heeft gegeven voor de contante stortingen en deze voorts concrete verwijzingen naar inkomstenbronnen inhoudt, die met stukken nader zijn onderbouwd en aanknopingspunten bieden voor nadere verificatie. Gesteld is dat uit de jurisprudentie van uw College kan worden opgemaakt dat het onderbouwen met stukken van een verklaring niet eens van een verdachte kan worden verlangd, maar dat rekwirant dit wel heeft gedaan. Vervolgens is van randnummer 236 t/m 251 nog ingegaan op — kortgezegd — het ontbreken van nader verifiërend onderzoek door het Openbaar Ministerie en op standpunten die het Openbaar Ministerie in een schriftelijk standpunt heeft ingenomen. Gesteld is dat het Openbaar Ministerie het schriftelijke standpunt heeft aangegeven dat nader onderzoek naar de verklaring van rekwirant niet mogelijk of noodzakelijk is en daarmee het nalaten van het doen van nadere verificatieonderzoek is toegegeven. Daaraan heeft de vereniging de conclusie verbonden dat slechts vrijspraak voor feit 5 kan volgen.

Bij appelschriftuur d.d. 13 september 2022 zijn een aantal getuigenverzoeken gedaan in het kader van de herkomst van het geld. Gesteld is in randnummer 13 dat de rechtbank de verklaring van rekwirant op onderdelen heeft verworpen en in dat licht de verdediging een aantal getuigen wenst te horen omdat deze allemaal zouden kunnen verklaren omtrent hetgeen rekwirant kenbaar heeft gemaakt over de herkomst van het geld (op verschillende onderdelen). Uit het proces-verbaal terechtzitting van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden d.d. 5, 9, 12 en 16 februari 2024 en 12 juli 2024 blijkt dat die getuigen gehoord zijn door de raadsheer-commissaris (het gaat dan om de zoon van de rekwirant [getuige 1], zijn broer [getuige 2], [getuige 3], [getuige 5], [getuige 4] en [getuige 5]. Uit het tussenarrest van het Hof volgt ook dat ten aanzien van deze getuigen door het Openbaar Ministerie is aangegeven zich niet te verzetten tegen het horen van hen en dat het Hof die verzoeken gelet op het verdedigingsbelang heeft toegewezen.

Vervolgens wordt nog verwezen naar de zoals overgelegd en voorgedragen door mr. S.L.J. Janssen ten overstaan van het Hof op 12 februari 2024. Deze pleitnotities borduren in paragraaf 2.2 (witwassen feit vijf: contante stortingen) voort op de verklaringen van rekwirant en de pleitnotitie zoals die in eerste aanleg al is voorgedragen. Vanaf randnummer 89 van de pleitnotities wordt ingegaan op de verschillende onderdelen van de verklaring van rekwirant en op welke wijze hij zelfs bewijs heeft aangeleverd voor zijn stellingen dat hij kortgezegd over voldoende legale contante inkomsten heeft beschikt om in de tenlastegelegde jaren de tenlastegelegde contante stortingen van te doen op de rekening van zijn vrouw. In randnummer 96 wordt bij elkaar opgesomd dat de verschillende posten waarover rekwirant heeft verklaard, met de bijbehorende bedragen, een totaalbedrag opleveren van €98.193. En dat alleen dat bedrag al ruim voldoende is om aan te nemen dat hij meer (legale) contante gelden beschikbaar heeft gehad dat er totaal gestort is (€92.225). Dit nog los van de diverse werkzaamheden die hij voorafgaand aan de tenlastegelegde periode heeft verricht en de klussen die hij volgens zijn verklaring in die periode ook nog heeft gedaan. Geconcludeerd is dat niet tot een bewezenverklaring van witwassen kan worden gekomen en verzocht is rekwirant van dit feit vrij te spreken.

Voor het — naar het standpunt van rekwirant — relevante beoordelingskader/juridisch kader voor het bewezen verklaren dat voorwerpen ‘uit enig misdrijf afkomstig zijn’ indien uit de bewijsmiddelen geen rechtstreeks verband met enig misdrijf kan worden afgeleid, wordt verwezen naar paragraaf III.3 in middel III waar de relevante jurisprudentie van uw College is weergegeven.

Uiteindelijk is het oordeel dat het ‘niet anders kan zijn dan dat het ten laste gelegde voorwerp onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is’ gebaseerd op het oordeel dat rekwirant ten aanzien van het grootste deel van het contante geld geen aannemelijke verklaring heeft gegeven voor de herkomst daarvan. Het is echter blijkens het juridisch kader van uw College de omstandigheid van het uitblijven van een ‘concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring’ die de rechter mag betrekken in de bewijsvoering.25. Het in die bewijsvoering betrekken van de omstandigheid dat rekwirant naar het oordeel van het Hof voor de herkomst van het grootste deel van het contante geld geen aannemelijke verklaring heeft gegeven, is iets anders. Daarmee heeft het Hof méér van rekwirant verlangd dan in het kader van de bewijsvoering van het bestanddeel ‘afkomstig uit enig misdrijf’ mag/gevergd mag worden. De lat of een verdachte een aannemelijke verklaring voor de herkomst van geldbedragen heeft gegeven, is een hogere dan de lat of een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring over de herkomst is afgelegd — waarna het op de weg van het Openbaar Ministerie ligt daar onderzoek naar te doen, waaruit al volgt dat de verklaring van de verdachte vooral voldoende aanknopingspunten moet bieden om dat onderzoek mogelijk te maken (en ook niet meer dan dat). Wordt dat onderzoek verricht dan zal mede op basis van de resultaten van dat onderzoek worden beoordeeld of ondanks de verklaring van de verdachte het witwassen bewezen kan worden op de grond dat (het niet anders kan zijn dan dat) het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Uit het juridisch kader zoals het aan de jurisprudentie van uw College te ontlenen is, volgt ook nadrukkelijk dat het in sommige gevallen mogen verlangen van een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring van de verdachte niet betekent dat het aan de verdachte is om aannemelijk te maken dat het voorwerp niet van misdrijf afkomstig is. Dat onderdeel ontbreekt in het juridisch kader zoals het Hof het heeft opgenomen in het arrest en heeft toegepast. Waardoor rekwirant van oordeel is dat een verkeerd beoordelingskader is gehanteerd. In feite wordt met het kader zoals door het Hof gehanteerd van de verdachte wel gevergd dat aannemelijk wordt gemaakt dat het witwasvoorwerp een legale herkomst heeft, een eis die aan een verdachte niet gesteld kan worden. Dit geldt te meer nu het Hof eerst tot het oordeel komt dat met uitzondering van de bedragen van €35.193,32 en €10.100,- de verklaringen van rekwirant niet concreet, verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn en het dus voor de hand lag dat het Openbaar Ministerie daar geen onderzoek naar zou doen. Via die route (het bestempelen van verklaringen als niet ‘concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk’) wordt het feit dat het Openbaar Ministerie geen onderzoek heeft gedaan naar aanleiding van die verklaringen met de mantel der liefde bedekt en zijn er dus geen bevindingen die door de rechter in de beoordeling kunnen worden betrokken of — ondanks die verklaringen van de verdachte — het toch niet anders kans zijn dan dat de geldbedragen uit enig misdrijf afkomstig zijn. Of een gestelde herkomst aldus aannemelijk wordt bevonden, is dan geheel en alleen afhankelijk van de beoordeling van de verklaring van de verdachte en of die verdachte zijn verklaring heeft onderbouwd of zelf om nader onderzoek daarnaar heeft verzocht en dat onderzoek is uitgevoerd. Dit past niet bij het juridisch kader zoals het volgt uit de jurisprudentie van uw College, evenmin bij het feit dat de wetgever met de strafbaarstelling van witwassen geen verlichting van de in strafzaken gangbare bewijslast heeft beoogd en kan dan ook niet als juist worden aanvaard.

Dat het Hof heeft gevergd dat rekwirant niet alleen een aannemelijke verklaring aflegde, maar ook aannemelijk maakte (of aannemelijk werd) dat de geldbedragen niet uit enig misdrijf afkomstig zijn, ligt besloten in verschillende onderdelen uit de overwegingen van het Hof. Zo is ten aanzien van de gestelde gokwinsten uiteindelijk door het Hof overwogen dat de verklaring van getuige [betrokkene 2] onvoldoende redengevend is om te komen tot de conclusie dat aannemelijk is geworden dat rekwirant met gokken het geldbedrag heeft verdiend. Het volgt ook uit de overweging dat het Hof ten aanzien van namens rekwirant ingebrachte stukken van de rekening van zijn zoon waar grote geldbedragen van zijn opgenomen niet kan vaststellen dat rekwirant over die geldbedragen heeft beschikt. En uit het feit dat overige verklaringen over verfklussen en privéleningen (reeds) onvoldoende concreet en onvoldoende verifieerbaar worden gevonden omdat er geen concrete verifieerbare stukken zijn aangeleverd waaruit volgt dat het geld van die verfklussen en privéleningen afkomstig kan zijn.

Het oordeel van het Hof dat (het niet anders kan zijn dan dat) het voorwerp ‘afkomstig is uit enig misdrijf’ is gelet op het voorgaande gebaseerd op een onjuiste rechtsopvatting, dan wel (in ieder geval) onvoldoende begrijpelijk gemotiveerd.

Ook indien het oordeel van het Hof zo moet worden begrepen dat het oordeel dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is in de kern gebaseerd is op het (voorafgaande) oordeel dat dat de verklaringen die rekwirant heeft gegeven over de herkomst van de in de tenlastelegging opgenomen geldbedragen, met uitzondering van een bedrag van € 35.193,32 en € 10.100,-, niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn en voor de hand lag dat het Openbaar Ministerie daar geen nader onderzoek naar heeft gedaan, geldt dat het oordeel niet zonder meer begrijpelijk is gemotiveerd. Dit geldt in meer algemene zin en in specifiekere zin ten aanzien van verschillende onderdelen van de verklaring van rekwirant (waar hierna nog op zal worden ingegaan).

Wat immers bevreemdt aan het oordeel van het Hof is dat op verschillende onderdelen van de verklaringen van rekwirant wordt ingegaan en uit de overwegingen van het Hof volgt dat op verschillende punten door/namens rekwirant stukken zijn aangeleverd ter onderbouwing van zijn verklaringen en dat er — na een toewijzende beslissing van het Hof — verschillende getuigen zijn gehoord die zijn verklaringen hebben bevestigd26. (maar die verklaringen door het Hof onvoldoende specifiek en/of concreet zijn gevonden) en vervolgens desondanks tot het oordeel wordt gekomen dat de verklaringen (met uitzondering van een bedrag van € 35.193,32 en € 10.100,-,) niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn. Dat oordeel is niet zonder meer begrijpelijk, nu het aanleveren van stukken en het horen van getuigen (na een toewijzende beslissing van het Hof daartoe) reeds maakt dat verklaringen voldoende concreet zijn om daar enig onderzoek naar te verrichtten (zoals de genoemde getuigen daarover horen) en min of meer verifieerbaar zijn. Op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn dergelijke verklaringen over de gestelde herkomst ook niet, nu niet voor de hand ligt dat getuigenverzoeken ter onderbouwing van die verklaringen worden toegewezen terwijl het zou gaan om een verklaringen over de herkomst van geldbedragen die hoogst onwaarschijnlijk is. En dit is nog afgezien van het feit dat de verklaring van rekwirant in zichzelf op verschillende onderdelen al voldoende aanknopingspunten bood voor nader onderzoek (waar door de verdediging ook een beroep op is gedaan) en het oordeel dat die verklaring niet ‘concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk’ is, niet voldoende begrijpelijk is gemotiveerd. Waarbij kan worden verwezen naar hetgeen door en namens rekwirant naar voren is gebracht over die verklaring.

Naar het standpunt van rekwirant is simpelweg indien een verklaring over een gestelde herkomst voldoende aanknopingspunten biedt voor nader onderzoek, of zelfs met stukken is gestaafd en/of daar getuigen over zijn gehoord (die niet hebben verklaard dat de verklaring van de verdachte over de herkomst niet klopt), het stadium waarin verklaringen nog niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk kunnen worden bevonden gepasseerd. Althans het is in die omstandigheden niet zonder meer begrijpelijk dat het Hof alsnog tot het oordeel is gekomen dat die verklaringen niet voldeden aan het criterium dat deze concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk moeten zijn. En heeft geoordeeld dat het dus voor de hand lag dat het Openbaar Ministerie daar geen onderzoek naar zou doen. Gelet op hetgeen het Hof ten aanzien van de delen van de verklaring van rekwirant heeft overwogen, zou het dus kennelijk zo zijn dat een verdachte een verklaring aflegt (die op zijn minst op onderdelen aanknopingspunten biedt voor onderzoek), probeert die verdachte zelf met het overleggen van onderbouwende stukken en nadere uitleg en zelfs door getuigenverzoeken te doen waar het Openbaar Ministerie zich niet tegen verzet en ook worden toegewezen door het Hof, terwijl het Openbaar Ministerie in de tussentijd stil kan zitten en nooit de bal oppakt van het doen van nader onderzoek? Het heeft er eerder de schijn van dat het Hof tot dat oordeel is gekomen omdat het anders zou moeten constateren dat het Openbaar Ministerie had nagelaten onderzoek te doen naar de verschillende onderdelen van de verklaring van rekwirant en dit gegeven zou moeten worden betrokken bij de bewijsbeslissing. Dit maakt de bewezenverklaring niet zonder meer begrijpelijk.

Het Hof heeft weliswaar aangenomen dat deels sprake is geweest van huurinkomsten, maar heeft in het midden gelaten of de verklaring van rekwirant — inhoudende dat een deel van de herkomst van het tenlastegelegde geld ter hoogte van €20.000,- te verklaren is door de huurinkomsten die hij gedurende 6 jaren heeft gehad van de vakantiewoning is Spanje — concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is. De bewezenverklaring is daarom niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd, zie daarvoor de uitspraak van uw College d.d. 6 februari 2024 ECLI:NL:HR:2024:167. Weliswaar was daar sprake van het in het midden laten of een hele gestelde inkomstenpost concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk was, maar dat doet naar het standpunt van rekwirant er niet aan af dat zoals in onderhavig geval ook sprake kan zijn van het in het midden laten ten aanzien van een deel van de verklaring. Dat heeft het Hof gedaan door enkel ten aanzien van een ander (veel lager) bedrag dan waarover is verklaard duidelijk te maken dat sprake is van een verklaring die concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is.

Dat een ‘min of meer verifieerbare’ verklaring mag worden verlangd, houdt naar het standpunt van rekwirant al in dat niet de gehele verklaring van a tot z verifieerbaar hoeft te zijn, laat staan dat het aan rekwirant is om voor het gehele bedrag waarover hij heeft verklaard stukken hoeft te overleggen waaruit exact die inkomsten blijken, of anderszins aannemelijk moet maken dat hij dat bedrag aan inkomsten heeft gehad. De verklaring moet simpelweg voldoende aanknopingspunten bieden voor nader onderzoek. De getuigen die door rekwirant zijn genoemd en die hebben verklaard gebruik te hebben gemaakt van de vakantiewoning van rekwirant in Spanje en welke bedragen zij daarvoor gemiddeld betaalden, zijn in meer algemene zin gehoord over het feit dat in de jaren waar de tenlastelegging betrekking op heeft door rekwirant zijn vakantiewoning ter beschikking werd gesteld aan anderen, voor welke periodes dat ongeveer steeds was en welke bedragen daar ongeveer tegenover stonden en dat die bedragen contant werden betaald. De verklaringen van de getuigen waren exemplarisch en niet uitputtend bedoeld voor wat betreft de keren dat de woning verhuurd is geweest en rekwirant daar huurinkomsten voor heeft ontvangen. Naar aanleiding daarvan is het standpunt ingenomen dat het totaalbedrag dat aan contante huurinkomsten is verkregen door rekwirant is geschat op €20.000,- (en niet op €10.100,-), berekend over die 6 jaar en de gemiddelde duur van de verhuurperiodes en gemiddelde bedragen waarvoor de woning verhuurd werd.

Het Hof heeft hier meer op de wijze zoals dat in een ontnemingszaak bij een eenvoudige kasopstelling kan (zeker bij toepassing van lid 3 van art. 36e Sr) beoordeeld of aannemelijk is (gemaakt) dat er meer legale contante inkomsten waren in de onderzochte periode dan waar in die kasopstelling van uit is gegaan. Bij een verdenking van witwassen en het beoordelen van een ontnemingsvordering op basis van een (eenvoudige) kasopstelling gelden echter andere bewijsregimes27., dat lijkt het Hof hier te hebben miskend. In ieder geval heeft het Hof ten onrechte in het midden gelaten of de verklaring van rekwirant over de herkomst van de overige € 9.900,- concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is, dan wel is het (kennelijke) oordeel dat alleen tot een bedrag van € 10.100,- en niet tot een bedrag van €20.000,- een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring is afgelegd over de herkomst niet zonder meer begrijpelijk.

Ten aanzien van het oordeel van het Hof dat de verklaring van rekwirant voor zover betrekkend hebbend op gokwinsten niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is (hetgeen uiteindelijk geoordeeld is in de op twee na laatste alinea van de nadere bewijsoverwegingen), geldt dat het Hof hier een onjuiste eis heeft gesteld/van een onjuiste rechtsopvatting is uitgegaan om tot dit oordeel te komen. Geoordeeld wordt immers dat de conclusie dat aannemelijk is geworden dat verdachte met gokken een dergelijk geldbedrag heeft verdiend niet kan worden getrokken op grond van overgelegde stukken en de verklaring van de getuige [betrokkene 2]. De overwegingen van het Hof over de gestelde gokwinsten kunnen niet anders worden gelezen dan dat het Hof heeft gevergd dat rekwirant aannemelijk zou maken dat de gokwinsten zoals uitgekeerd op de rekening van [betrokkene 2] door hem (rekwirant) zijn verdiend. Een eis die niet aan hem gesteld kon worden.

Gelet op het feit dat het Hof zelf vaststelt dat rekwirant stukken heeft aangedragen ter onderbouwing van zijn verklaring dat [betrokkene 2] deze voor hem heeft ontvangen en [betrokkene 2] daarover door de raadsheer-commissaris is gehoord als getuige28. is het oordeel dat de verklaring niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is en er geen andere conclusie mogelijk is dan dat het ten laste gelegde voorwerp onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is niet voldoende begrijpelijk (gemotiveerd). Evenmin is overigens begrijpelijk dat het Hof kennelijk in dit kader aan een verklaring van een getuige de eis heeft gesteld dat deze dusdanig concreet moet zijn dat daaruit volgt welke gokwinsten wanneer door rekwirant via de rekening van de getuige zijn ontvangen. Waarbij nog wordt opgemerkt dat ook betwist wordt dat de getuige daar niet voldoende concreet over heeft verklaard. Uit het proces-verbaal van het verhoor bij de raadsheer-commissaris volgt immers dat de getuige aangeeft door het tijdsverloop niet meer alles te weten en dat hij voor de gokwinsten die door rekwirant zijn verdiend verwijst naar de bankafschriften die hij heeft overgedragen en dat rekwirant aan de hand daarvan kon berekenen wat het totaalbedrag was (waarbij de getuige de schatting heeft gemaakt dat het om €20.000,- tot €30.000,- zal zijn gegaan). Indien na een behoorlijk tijdsverloop wordt verwezen naar bankafschriften waar op staat vermeld over welke bedragen het gaat, dan is dat een voldoende concrete verklaring. Hoe dan ook kan naar het oordeel van rekwirant een oordeel dat een getuige ‘onvoldoende concreet’ heeft verklaard niet bijdragen aan het oordeel dat de verklaring van de verdachte over de herkomst van (dit deel van) geld niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is.

Ten aanzien van de verklaring van rekwirant, voor zover inhoudende dat in 2018 geldbedragen opgenomen zijn van rekening van zijn zoon, geldt dat het Hof tot het oordeel is gekomen dat de verklaring van rekwirant op dit punt ‘zonder meer onaannemelijk’ is. Ook hier geldt dat die bewoordingen erop duiden dat het Hof ten onrechte een aannemelijkheidstoets heeft aangelegd en niet of de verklaring van rekwirant concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is. En het ‘zonder meer onaannemelijk’ zijn van de verklaring vervolgens ten nadele van rekwirant heeft betrokken in het oordeel dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Ook echter met de overweging dat van rekwirant en zijn zoon mag worden verlangd dat zij een specifieke verklaring geven en de gegeven verklaring onvoldoende specifiek is, gaat het Hof te ver en verlangt het te veel. Te meer gelet op het feit dat beide hebben verklaard over het opnemen van totaal rond de €13.000,- en er ook stukken zijn overgelegd waaruit volgt over welke bedragen het gaat. Dat het Hof bij de beoordeling heeft betrokken dat een verklaring ontbreekt over de reden waarom rekwirant bedragen opnam van de rekening van zijn zoon om deze vervolgens weer terug te storten op zijn eigen rekening, is onbegrijpelijk. In de eerste plaats gaat het om bedragen die op de rekening van de vrouw van rekwirant zijn gestort en ten tweede heeft rekwirant verklaard (en is dit ook nader uitgelegd in de pleitnotities) dat hij de gewoonte had alles contant op te nemen en dat [getuige 3] geld op haar rekening stortte om vaste lasten etc. van te voldoen. Dat kan onhandig, omslachtig, of wat dan ook worden gevonden, maar het is niet zo dat — zoals het Hof overweegt en in de oordeelsvorming betrekt — een verklaring over de reden daarvoor ontbreekt.

Voorts geldt hier nog dat uit het proces-verbaal terechtzitting van het Hof d.d. 5, 9, 12, 16 februari en 12 juli 2024 niet volgt dat rekwirant daarover ook maar enige vraag heeft gekregen van het Hof. Enkel blijkt dat de stukken zijn voorgehouden, waaronder zijn verklaring zoals afgelegd bij de rechtbank. Rekwirant geeft daarop aan feit 5 te ontkennen en dat hij meent te hebben aangetoond dat het geld een legale herkomst had, dat de rechtbank wel dingen onlogisch kan vinden maar dat hij leefde hoe hij leefde en dat mensen dat hebben aangetoond. Indien kennelijk aan de hand van verklaringen van rekwirant en zijn zoon en de overgelegde stukken de vraag is wat de reden is om geld contant op te nemen van ene rekening en later weer op een andere rekening te storten (en op basis hiervan mogelijk het oordeel gaat zijn dat de verklaring ‘zonder meer onaannemelijk’ wordt gevonden) dan ligt het op het de weg van het Hof dat aan rekwirant voor te houden en hem die vraag te stellen. Uit het proces-verbaal terechtzitting volgt niet dat rekwirant zich op zijn zwijgrecht heeft beroepen of anderszins geen vragen meer wilde beantwoorden. De vragen zijn gewoon niet gesteld en vervolgens wordt het ontbreken van een verklaring over de reden waarom rekwirant op deze manier met de opgenomen bedragen van de rekening van zijn zoon is omgegaan hem wel tegengeworpen.

Ook hier geldt dat indien de overwegingen van het Hof zo moeten worden gelezen dat de verklaring op dit punt niet ‘concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk’ is en er geen andere conclusie mogelijk is dan dat het ten laste gelegde voorwerp onmiddellijk of middellijk uit enig misdrijf afkomstig is, dit oordeel niet voldoende begrijpelijk is (gemotiveerd).

Ten aanzien van het oordeel van het Hof dat de verklaring van rekwirant voor zover betrekkend hebbend op inkomsten uit arbeid niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is (hetgeen uiteindelijk geoordeeld is in de op twee na laatste alinea van de nadere bewijsoverwegingen), geldt dat het Hof daar enkel aan ten grondslag heeft gelegd dat niet goed volgbaar en niet waarschijnlijk29. is dat rekwirant in de ten laste gelegde periode (2014 tot en met 2019) nog in het bezit was van de in 2009 tot en met 2011 legaal verkregen inkomsten en rekwirant dat ook dat niet concreet heeft gemaakt. Dat is gelet op hetgeen naar voren is gebracht en ook overigens blijkt, te weten dat rekwirant door de rechtbank blijkens het proces-verbaal terechtzitting d.d. 22 maart 2022 is voorgehouden dat hij tot 2014 in loondienst heeft gewerkt, niet zonder meer begrijpelijk. Althans is het oordeel dat ten aanzien van ook dit onderdeel de verklaring van rekwirant niet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is (en het voor de hand lag dat het Openbaar Ministerie daar geen onderzoek naar zou doen) niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd.

Daarbij dient te worden betrokken dat rekwirant blijkens het proces-verbaal van de rechtbank d.d. 22 maart 2022 onder meer het volgende heeft verklaard:

Op het feit dat rekwirant niet alle bankafschriften zelf heeft kunnen verkrijgen, waarmee hij al zijn inkomsten uit arbeid bij [A] aannemelijk had kunnen maken en had kunnen aantonen dat hij die bedragen contant opnam van zijn rekening, is in pleidooi in eerste aanleg ook ingegaan (pleitnotities, randnummer 240). Dat pleidooi is gevolgd op de brief van 16 maart 2022, waar inkomensstukken uit arbeid van de jaren 2009 t/m 2011 bij zijn overgelegd. Daarover is bij pleidooi gesteld dat die stukken inzichtelijk maken dat rekwirant inkomsten had uit arbeid en daar delen van heeft kunnen sparen, nog voor de onderzochte periode. Niet is gesteld, dat is ook niet de verklaring van rekwirant geweest, dat hij uitsluitend in 2009 t/m 2011 inkomsten uit arbeid van [A] had, welke inkomsten hij contant opnam en die nog tot zijn beschikking had in 2014 en de jaren die daarop volgden. Naar het standpunt van rekwirant heeft het Hof dan ook ten onrechte in het midden gelaten of dit deel van zijn verklaring voldoende concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk was — dat oordeel is alleen gegeven ten aanzien van een verklaring zoals die niet door rekwirant is afgelegd en is onderbouwd.

Ook overigens is het oordeel van het Hof niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd, te meer nu rekwirant ter zitting in eerste aanleg is voorgehouden dat hij tot 2014 (en niet tot 2011) in loondienst heeft gewerkt, rekwirant ten aanzien van de jaren 2009 t/m 2011 inkomensstukken heeft overgelegd en heeft gesteld van zijn bank niet alle bankafschriften meer te hebben kunnen verkrijgen om aannemelijk te maken dat hij altijd zijn inkomsten contant opnam. Om dan te oordelen dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp afkomstig is uit enig misdrijf, omdat (ook op dit punt) geen concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring is afgelegd en dus voor de hand lag dat het Openbaar Ministerie daar geen onderzoek naar zou doen, is niet voldoende begrijpelijk gemotiveerd.

Gelet op al het voorgaande kan het arrest niet in stand blijven.

Het is op bovengenoemde gronden dat rekwirant uw College eerbiedig verzoekt om het arrest zoals gewezen door het Gerechtshof te Arnhem-Leeuwarden op 12 juli 2024 te vernietigen en een zodanige uitspraak te doen als uw College juist en noodzakelijk voorkomt.

De bijzonderlijk gevolmachtigden,

mr S.L.J. Janssen

Rotterdam, 10 maart 2025

mr D.N. de Jonge