3.3.6.1.1 Het Goldsmiths (Jewellers)-arrest

Steun voor de opvatting dat de ratio van de derogatiebepaling moet worden gevonden in de onzekerheid omtrent de oninbaarheid van een vordering vind ik in HvJ Goldsmiths (Jewellers). In dit arrest betrof het een fabrikant van juwelen (Goldsmiths (Jewellers)), die juwelen leverde aan een klant in ruil voor reclamediensten van gelijke waarde. Echter: voordat alle reclamediensten werden verricht, raakte de klant insolvent. De vraag die opkwam was of Goldsmiths de maatstaf van heffing voor de levering van de juwelen mocht verlagen voor het corresponderende bedrag aan niet geleverde reclamediensten. Omdat in het Verenigd Koninkrijk verlaging van de maatstaf van heffing afhankelijk was van de voorwaarde dat de tegenprestatie uit geld bestond, deed Goldsmiths een rechtstreeks beroep op de richtlijnbepaling. Dit verzoek werd afgewezen, waarop in een daaropvolgende procedure de vraag aan het HvJ werd voorgelegd of een lidstaat vermindering van de maatstaf vanwege niet-betaling mag uitsluiten voor de gevallen waarin de tegensprestatie in iets anders dan geld bestaat.

In zijn arrest benadrukt het HvJ ook hier eerst dat de maatstaf van heffing bestaat uit alles wat de leverancier verkrijgt of moet verkrijgen van de zijde van de koper, de ontvanger of een derde en dat dit de uitdrukking is van een fundamenteel beginsel van de Zesde richtlijn, namelijk dat de maatstaf van heffing de werkelijk ontvangen tegensprestatie is. Dit heeft volgens het HvJ tot gevolg dat de fiscus uit hoofde van de btw niet méér kan ontvangen dan de belastingplichtige heeft geïnd.1 Vervolgens overweegt het HvJ met betrekking tot art. 11 C lid 1 Zesde richtlijn (art. 90 lid 1 Btw-richtlijn):

Hier legitimeert het HvJ de afwijkingsbevoegdheid met de overweging dat niet-betaling onder bepaalde omstandigheden moeilijk te verifiëren is of slechts voorlopig kan zijn. Een mogelijke onzekerheid over het wel of niet oninbaar zijn van de vordering wordt daarmee als ratio aangedragen om lidstaten toe te staan om in gevallen van niet-betaling af te wijken van het recht op verlaging van de maatstaf van heffing.2 Dit volgt ook uit latere rechtspraak van het HvJ. Zo overwoog het HvJ in het hiervoor besproken Lombard-arrest:3

En werd in het hierna (in het kader van de reikwijdte van art. 90 lid 2 Btw-richtlijn) te behandelen Enzo di Maura-arrest bepaald:4

Het HvJ overweegt in het Goldsmiths (Jewellers)-arrest vervolgens dat gebruikmaking van de afwijkingsbevoegdheid gerechtvaardigd moet zijn, zodat geen afbreuk wordt gedaan aan de harmonisatie die de Zesde richtlijn (en de Btw-richtlijn) nastreeft. Het heeft er alle schijn van dat de rechtvaardiging moet worden gezocht in de ratio van de afwijkingsbevoegdheid. Dit betekent dat lidstaten enkel mogen afwijken van de hoofdregel met als motivering dat niet altijd met zekerheid kan worden gesteld dat een vordering definitief oninbaar is. Het betoog van het Verenigd Koninkrijk dat de rechtvaardigding voor het onderscheid in de Britse regeling moet worden gevonden in het risico op fraude kan volgens het HvJ daarom ook niet worden aanvaard.5 Het HvJ noemt twee (additionele) argumenten: (i) uitsluiting van alle transacties waarvan de tegenprestatie niet in geld bestaat is ingrijpender dan strikt noodzakelijk ter voorkoming van het gevaar voor belastingfraude en (ii) de bepalingen rondom de maatstaf van heffing maken geen onderscheid tussen tegenprestaties in geld en tegenprestaties in natura. Voldoende is dat de tegenprestatie in geld kan worden uitgedrukt.6 Het HvJ komt dan ook tot de conclusie dat uitsluiting van een btw-teruggaaf in geval van gehele of gedeeltelijke niet-betaling voor transacties waarvoor de tegenprestatie in natura bestaat ertoe leidt dat deze categorie wordt gediscrimineerd ten opzichte van transacties waarvoor de tegenprestatie in geld bestaat. Het HvJ oordeelt daarom dat het een lidstaat niet is toegestaan de teruggaaf van btw afhankelijk te stellen van tegenprestatie in geld.