2.6 Politieke invloeden

Zowel Nederland als Duitsland kent over het algemeen een stabiele politieke situatie. Wetgeving, waaronder ook fiscale wetgeving komt, zoals uit hoofdstuk 2.9 nog zal blijken, door middel van een democratisch proces tot stand. Een belangrijke invloed als het gaat om de totstandkoming van de uiteindelijke wettelijke fiscale regels is de politieke invloed.1 Er wordt wel beweerd dat de politiek eigenlijk bedreven wordt en wetten opgesteld worden door de achterban en dat vaak de best georganiseerde lobbygroeperingen het meeste voor elkaar krijgen.2 Kruithof geeft bijvoorbeeld aan dat er vaak vooroverleg plaatsvindt met belangengroepen voordat een wijzigingsvoorstel bij de Kamer wordt ingediend.3 Het kan dus zijn dat de uiteindelijke fiscale regel niet gestoeld is op rechtstheoretische of economische gronden, maar een compromis is tussen politieke partijen. Kruithof geeft bijvoorbeeld aan dat theoretische beschouwingen over onevenwichtigheden in de vennootschapsbelasting minder zwaar blijken te tellen dan het vestigingsklimaat of de belangen van het internationale bedrijfsleven.4 Ook Strik geeft aan dat het huidige belastingstelsel de uitkomst is van politiek/maatschappelijk strijd/debat waarin meerdere groeperingen verschillende belangen najagen. De belastingwetgeving is volgens hem de resultante van politieke invloed en maatschappelijke pressie.5 Het ware en het goede kunnen de politiek volgens Strik zeer wel inspireren, maar zij kunnen de politiek niet vervangen. En politiek is een strijd tussen veelal onverzoenlijke belangen, die inkleuring geven aan geprefereerde oplossingen.6 Caminada & Stevens laten zich in gelijke bewoordingen uit en geven aan dat het bestaande belastingrecht de uitkomst is van het maatschappelijk besluitvormingsproces waarin de conflicterende belangen ten opzichte van elkaar zijn afgewogen.7 Van der Ende wijst op de nauwe verwevenheid in Nederland tussen belastingadviseurs, Ministerie van Financiën en Belastingdienst. De ons-kent-ons-cultuur zou leiden tot weinig veranderingsbereidheid.8 Essers geeft aan dat in een democratie het niet meevalt om fundamentele belastinghervormingen te realiseren, omdat het - gelet op de vele tegengestelde belangen – vaak moeilijk is om er voldoende politiek en maatschappelijk draagvlak voor te vinden. Hij geeft aan dat het dan ook niet verwonderlijk is, dat het beste klimaat voor de invoering van fundamentele belastinghervormingen tijden van grote nood en crisis (zoals oorlogen) zijn.9

Ook in Duitsland is de politieke invloed op belastingwetgeving aanwezig.10 Hey geeft aan dat het belastingrecht sinds jaar en dag als stemmenvanger van de partijpolitiek wordt gebruikt.11 Ondanks de roep om transparant te maken welke lobbygroeperingen, belangengroepen aan de politieke tafel zitten, is de daadwerkelijke invloed die dergelijke groeperingen kunnen uitoefenen of hebben uitgeoefend op fiscale wetgeving tot op heden lastig, of zelfs niet, meetbaar.12 Ook Lang geeft aan dat het een internationaal fenomeen is dat structurele belastinghervormingen zelden doorgang vinden. Volgens hem is de oorzaak dat: “die Gewinner einer Reform sich stillschweigend freuen, während die Verlierer der Reform mit ihrer Lobby stets erfolgreich Fundamentalreformen verhindert haben.’’13

In mijn onderzoek worden de verschillen en overeenkomsten tussen Nederlandse en Duitse politieke invloeden op de winstbelasting van lichamen niet systematisch verder onderzocht. Bij het beoordelen van de rechtsregels zal ik – voorzover dat mogelijk is en daar aanleiding voor is – ingaan op mogelijke politieke overeenkomsten en verschillen die van invloed (kunnen) zijn geweest.