5.2.4.1 Inhoud en reikwijdte

Het tweede grondrecht dat van belang is bij de beveiliging van persoonsgegevens is het recht op de eerbiediging van het privéleven en het familie- en gezinsleven (art. 7 Hv en art. 8 EVRM). Dit recht kent natuurlijke personen rechten toe aangaande uiteenlopende onderwerpen zoals hun seksuele oriëntatie, correspondentie en politieonderzoeken.1 Het gaat het bereik van dit boek te buiten om dit recht in de volle breedte te beschrijven. Ik richt mij daarom uitsluitend op de aspecten die relevant zijn voor persoonsgegevensbeveiliging.

Voor de leesbaarheid verwijs ik in dit boek kortweg naar ‘het recht op de eerbiediging van het privéleven’. Persoonsgegevens­beveiliging wordt meestal hiermee in verband gebracht, en niet zozeer met de bescherming van het familie- en gezinsleven.2 Het recht op de eerbiediging van het privéleven wordt ook wel aangeduid als het recht op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer of het recht op privacy.3

Het recht op de eerbiediging van het privéleven biedt grondslag voor verscheidene rechten van natuurlijke personen die ook bestaan op grond van het recht op de bescherming van persoonsgegevens, zoals het recht op inzage en rechten aangaande het verzamelen en bewaren van gegevens.4 Echter, van de rechten en plichten op het gebied van persoonsgegevensbeveiliging wordt in de literatuur soms aangenomen dat ze geen verband houdt met de eerbiediging van het privéleven.5 Dit lijkt niet correct. Het HvJ EU noemt het recht op de eerbiediging van het privéleven bij de bespreking van de noodzaak tot persoonsgegevensbeveiliging in één adem met het recht op de bescherming van persoonsgegevens, en lijkt dus eenzelfde relatie tussen dit onderwerp en deze rechten aan te nemen.6 Wel is nooit gebleken dat art. 7 Hv op dit punt iets aan de regels van art. 8 Hv toevoegt. Het EHRM relateert art. 8 EVRM in het geheel slechts zijdelings aan de beveiliging van persoonsgegevens.7

Het belang van persoonsgegevensbeveiliging voor de waarborging van het recht op de eerbiediging van het privéleven houdt verband met de relevantie ervan voor de vertrouwelijkheid van gegevens.8 Het belang van deze vertrouwelijkheid blijkt uit de rechtspraak van zowel het EHRM als het HvJ EU. Zo is gebleken dat art. 8 EVRM verplicht tot het treffen van waarborgen die misbruik en openbaarmaking privacygevoelige gegevens tegengaan,9 en dat de mededeling van gegevens aan een derde, ongeacht de gevoeligheid van deze gegevens, voldoende is voor een inmenging in art. 7 Hv.10 Een dergelijk verband komt ook naar voren in bijvoorbeeld de Google Spain-zaak, waarin wordt overwogen dat de vindbaarheid van persoonsgegevens via zoekmachines een grote inmenging in het recht op de eerbiediging van het privéleven vormt aangezien de toegankelijkheid van deze gegevens daardoor wordt vergroot en de verspreiding ervan wordt vergemakkelijkt.11 In de uitspraak Privacy International benoemt het HvJ EU tot slot nadrukkelijk dat de transmissie van locatiedata naar anderen dan gebruikers afdoet aan het beginsel van vertrouwelijkheid.12

De relevantie van vertrouwelijkheidsbeveiliging voor de eerbiediging van het privéleven is goed te rijmen met de aard van het grondrecht. Vertrouwelijkheidsinbreuken zorgen er immers voor dat privacygevoelige informatie inzichtelijk wordt voor derden – hetgeen bij uitstek een inbreuk op de eerbiediging van het privéleven is. Het HvJ EU en het EHRM hebben tot op heden nog niet verduidelijkt welk beschermings- of beveiligingsniveau in dit kader moet worden gewaarborgd.

Het recht op de eerbiediging van het privéleven beschermt op het eerste oog andere gegevens dan het recht op de bescherming van persoons­gegevens. Persoonsgegevensbescherming betreft alle gegevens over identificeerbare personen.13 Voor art. 8 EVRM en art. 7 Hv geldt een andere toets. Blijkens de rechtspraak van het EHRM is het beschermingsbereik van dit recht beperkt tot gegevens die ‘het privéleven raken’.14 Vergelijkbaar hiermee benoemt het HvJ EU dat het recht op de eerbiediging van het privéleven bescherming biedt wanneer een verwerking de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene kan ondermijnen.15 Of gegevens het privéleven raken en of een verwerking daarvan een ondermijning van het recht op de eerbiediging van het privéleven is, is situatieafhankelijk. Bij deze beoordeling moet rekening worden gehouden met de context waarbinnen de informatie is verzameld, de aard van de gegevens, de manier waarop de gegevens worden gebruikt en de conclusies die daaruit kunnen worden getrokken.16

Vanwege het bovenstaande wordt in de literatuur veelal gesteld dat het recht op de bescherming van persoonsgegevens een ruimere bescherming biedt dan het recht op de eerbiediging van het privéleven.17 Uit recente rechtspraak blijkt echter dat de begrippen ‘gegevens die het privéleven raken’ en ‘gegevens waarvan de verwerking het recht op de eerbiediging van het privéleven kan ondermijnen’ naar het begrip ‘persoonsgegevens’ zijn toegegroeid.18 Zo heeft het HvJ EU meermaals overwogen dat de “eerbiediging van het recht op persoonlijke levenssfeer bij de verwerking van persoonsgegevens, iedere informatie betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon betreft”.19 Daarnaast heeft het EHRM bij zijn uitleg van art. 8 EVRM vastgesteld dat de brede uitleg die het hanteert van ‘gegevens die het privéleven raken’ correspondeert met het begrip ‘persoonsgegevens’ uit het Verdrag van Straatsburg.20 Het recht op de bescherming van persoonsgegevens en het recht op de eerbiediging van het privéleven betreffen hoogstwaarschijnlijk dan ook dezelfde gegevens.21

Wanneer het HvJ EU tot het oordeel komt dat er in een specifiek geval een inmenging in het recht op de bescherming van persoonsgegevens heeft plaatsgevonden, concludeert het doorgaans dat ook art. 7 Hv is aangetast. Soms laat het zich hierover niet uit, maar tot een tegenovergestelde conclusie is het nog nooit gekomen. Waarschijnlijk is een verwerking van persoonsgegevens in beginsel dan ook in strijd met het recht op de eerbiediging van het privéleven.22 De beoordeling van de ernst van zo’n schending lijkt eveneens ten aanzien van beide rechten op dezelfde manier, en soms zelfs tezamen, te gebeuren.23 Hun wezenlijke inhoud is wel verschillend.24