Hoofdstuk 7 De uiterste wilsbeschikking

276. De uiterste wilsbeschikking is waarschijnlijk de meest bekende eenzijdige rechtshandeling. De term ‘testament’ wordt in het BW niet meer gebruikt. De wet gebruikt ‘uiterste wil’ als aanduiding voor de akte (het document) en ‘uiterste wilsbeschikking(en)’ als aanduiding voor de inhoud van het document. De uiterste wilsbeschikking kent, anders dan andere eenzijdige rechtshandelingen, een uitgebreide regeling in Boek 4 BW. Het doel van dit hoofdstuk is daarom ook niet zozeer om aan het licht te brengen hoe de figuur van de uiterste wilsbeschikking is geregeld. De vraag die ik in dit hoofdstuk beantwoord, is hoe de uiterste wilsbeschikking zich verhoudt tot eenzijdige rechtshandelingen uit het algemeen vermogensrecht. Ik bekijk het erfrecht vanuit vermogensrechtelijk perspectief. Kunnen de regels die gelden voor uiterste wilsbeschikkingen ook worden toegepast op andere eenzijdige rechtshandelingen, en zo ja, welke bepalingen zijn dan bruikbaar? En kan andersom het algemeen vermogensrecht worden gebruikt om de regeling van de uiterste wilsbeschikking nader in te vullen?

Onderscheiden moet worden tussen de uiterste wil en de uiterste wilsbeschikking. Het eerste begrip kent een formele en een materiële definitie. De formele definitie van de uiterste wil is de aan bepaalde vormvoorschriften gebonden akte waarin een of meer uiterste wilsbeschikkingen zijn opgenomen. Eén uiterste wil kan dus meerdere uiterste wilsbeschikkingen bevatten, bijvoorbeeld een erfstelling en een legaat. Materieel is een uiterste wil het geheel van uiterste wilsbeschikkingen die door de erflater zijn neergelegd in een akte. De uiterste wilsbeschikking is dus de rechtshandeling, die wordt vastgelegd in een uiterste wil.1