6.3.2.0 Introductie

De grondslag waarop een gegeven relatie tussen verbonden ondernemingen gekwalificeerd wordt als een concernverhouding vloeit voort uit § 18 AktG. De bepaling luidt als volgt:

Op grond van deze bepaling, in samenhang met hetgeen §§ 15-19 AktG stelt, kan een concern(vermoeden) tot stand komen op grond van een meerderheidsdeelneming, het bestaan van doorslaggevende invloed, het sluiten van een Unternehmensvertrag, het overgaan tot Eingliederung of het voeren van einheitlichen Leitung (centrale leiding). Bij het bestaan van een Unternehmensvertrag zoals een Beherrschungsvertrag is er ontegenzeggelijk sprake is van een concernrelatie. Bij het bestaan van alleen een afhankelijkheidsrelatie, wordt een concernverhouding vermoed. Dit vermoeden kan worden weerlegd.1 Het begrip centrale leiding heeft een belangrijke functie bij het vaststellen of in een gegeven situatie daadwerkelijk sprake is van een concern. Wanneer één of meer ondergeschikte ondernemingen onder centrale leiding vallen, worden deze ondernemingen gezien als concern. Anders gesteld: verbonden ondernemingen onder centrale leiding vallen onder het concernbegrip in de zin van § 18 AktG. Verbonden ondernemingen zonder centrale leiding kunnen worden geschaard onder één van de overige categorieën van § 15 AktG.2

Het AktG onderscheidt een horizontaal georganiseerde groep, een Gleichordnungskonzern3 van een verticaal georganiseerde groep, een Unterordnungskonzern.4 Er is sprake van een Gleichordnungskonzern bij aansturing onder centrale leiding zonder dat er afhankelijkheidsverhoudingen bestaan, bijvoorbeeld in het geval van interlocking directories. De ondernemingen zijn ten opzichte van elkaar nevengeschikt en staan niet in een hiërarchische verhouding.

Bij een Unterordnungskonzern is er wel sprake van een hiërarchische verhouding tussen de concernleden. De heersende onderneming oefent centrale leiding uit over minstens één ondergeschikte onderneming. De heersende onderneming heeft in een dergelijk geval dikwijls de meerderheid van het stemrecht in de ondergeschikte onderneming. Een Unterordnungskonzern kent drie mogelijke regimes: (I) het Vertragskonzern (het contractuele concern), §§ 291 e.v. AktG, (II) de Eingliederung, §§ 319 e.v. AktG en (III) het Faktischer Konzern (het feitelijke concern), §§ 311 e.v. AktG.5