In dit thema staat fraus legis in relatie tot renteaftrek in de vennootschapsbelasting centraal. In dit thema worden de volgende vragen beantwoord.
•
Wat is fraus legis en wat zijn de toepassingsvoorwaarden voor fraus legis?
•
Waar komt fraus legis in relatie tot renteaftrek in de vennootschapsbelasting uit voort?
•
Hoe verhoudt fraus legis zich tot art. 10a Wet VPB 1969?
•
Wat wordt verstaan onder de ‘meerwegenleer’?
•
Welke jurisprudentie is leidend bij fraus legis in relatie tot renteaftrek in de vennootschapsbelasting?
•
Wat betekent de invoering van de GAAR per 1 januari 2025 voor fraus legis?
Andere vormen van fraus legis blijven in dit thema buiten beschouwing.
Fraus legis
Fraus legis is een belangrijk leerstuk in het Nederlandse fiscale recht dat kort en goed misbruik van fiscale regels tegengaat. Dit bijzondere rechtsmiddel is zogenoemd ‘rechtersrecht’ en als zodanig een ultimum remedium tegen (kunstmatige) constructies die als doel hebben het ontgaan van belastingheffing. Dit bijzondere rechtsmiddel is bijna honderd jaar geleden in het belastingrecht door de Hoge Raad geïntroduceerd in HR 26 mei 1926, ECLI:NL:HR:1926:78:
“en dan ook de door partijen geschapen rechtstoestand zóózeer aan den door de wet aan belasting onderworpen toestand nabijkomt, dat doel en strekking der wet zouden worden miskend, indien de in fraudem legis[vet, JvS] gepleegde handeling der partijen niet evenzeer als de in de wet voorziene verrichting door de belasting werd getroffen; dat onder voormelde omstandigheden het wetsvoorschrift toepassing eischt”.
Het bijzondere rechtsmiddel fraus legis kan worden toegepast wanneer cumulatief aan twee voorwaarden wordt voldaan, te weten:
1.
het normvereiste, en
2.
het motiefvereiste.
Ad 1 het normvereiste
Het normvereiste is een objectief vereiste en is aan de orde indien het met de transacties beoogde resultaat in strijd komt met het doel en de strekking van de wettelijke bepalingen.
Ad 2 het motiefvereiste
Aan het motiefvereiste wordt voldaan als het bereiken van een aanzienlijke belastingbesparing dan wel de verijdeling van belastingheffing voor de belastingplichtige het enige, althans het volstrekt overwegende motief (of de doorslaggevende beweegreden) geweest voor het aangaan van de transacties.
C.B. Bavinck & R.P.C. Cornelisse, 'Fraus legis; het normvereiste toegespitst op het Hunkemöller-arrest', WFR 2022/43
R.J. de Vries & T. Chrispijn, 'Kan de tegenbewijsregeling van art. 10a lid 3 Wet Vpb 1969 de toepassing van fraus legis in de sfeer van renteaftrek blokkeren?', WFR 2022/134
A.W. Hofman, 'Ontwikkelingen inzake de fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting', WFR 2022/201
F.C. de Groot, 'Het ontgaan van rente-aftrekbeperking in de vennootschapsbelasting wordt een stuk makkelijker', NLF Opinie 2023/3, 21 maart 2023
Q.W.J.C.H. Kok & R.J. de Vries, 'Orakelachtige fraus-legisoordelen?', WFR 2023/15
M. Kreder, E. Lakchouch & P.J.J.M. Peeters, 'De complexe puzzel van artikel 10a Wet VPB 1969 en fraus legis: eureka?', WFR 2023/213
R.P.F.M. Hafkenscheid, 'Fraus legis en artikel 10a Wet VPB 1969: orakel of logica?', WFR 2023/214
Q.W.J.C.H. Kok & R.J. de Vries, 'Eureka noch logica, helaas, maar raadselachtige fraus-legisoordelen', WFR 2023/215
R.J. de Vries, 'De tegenbewijsregeling in de sfeer van winstdrainage: enkele overpeinzingen', WFR 2024/27
Dr. Jeroen van Strien
Director en werkzaam bij Bureau Vaktechniek Tax RSM, universitair docent VU Amsterdam en Radboud Universiteit Nijmegen
Meer over Jeroen van Strien
In dit thema staat fraus legis in relatie tot renteaftrek in de vennootschapsbelasting centraal. In dit thema worden de volgende vragen beantwoord.
Wat is fraus legis en wat zijn de toepassingsvoorwaarden voor fraus legis?
Waar komt fraus legis in relatie tot renteaftrek in de vennootschapsbelasting uit voort?
Hoe verhoudt fraus legis zich tot art. 10a Wet VPB 1969?
Wat wordt verstaan onder de ‘meerwegenleer’?
Welke jurisprudentie is leidend bij fraus legis in relatie tot renteaftrek in de vennootschapsbelasting?
Wat betekent de invoering van de GAAR per 1 januari 2025 voor fraus legis?
Andere vormen van fraus legis blijven in dit thema buiten beschouwing.
Fraus legis
Fraus legis is een belangrijk leerstuk in het Nederlandse fiscale recht dat kort en goed misbruik van fiscale regels tegengaat. Dit bijzondere rechtsmiddel is zogenoemd ‘rechtersrecht’ en als zodanig een ultimum remedium tegen (kunstmatige) constructies die als doel hebben het ontgaan van belastingheffing. Dit bijzondere rechtsmiddel is bijna honderd jaar geleden in het belastingrecht door de Hoge Raad geïntroduceerd in HR 26 mei 1926, ECLI:NL:HR:1926:78:
“en dan ook de door partijen geschapen rechtstoestand zóózeer aan den door de wet aan belasting onderworpen toestand nabijkomt, dat doel en strekking der wet zouden worden miskend, indien de in fraudem legis[vet, JvS] gepleegde handeling der partijen niet evenzeer als de in de wet voorziene verrichting door de belasting werd getroffen; dat onder voormelde omstandigheden het wetsvoorschrift toepassing eischt”.
Het bijzondere rechtsmiddel fraus legis kan worden toegepast wanneer cumulatief aan twee voorwaarden wordt voldaan, te weten:
het normvereiste, en
het motiefvereiste.
Ad 1 het normvereiste
Het normvereiste is een objectief vereiste en is aan de orde indien het met de transacties beoogde resultaat in strijd komt met het doel en de strekking van de wettelijke bepalingen.
Ad 2 het motiefvereiste
Aan het motiefvereiste wordt voldaan als het bereiken van een aanzienlijke belastingbesparing dan wel de verijdeling van belastingheffing voor de belastingplichtige het enige, althans het volstrekt overwegende motief (of de doorslaggevende beweegreden) geweest voor het aangaan van de transacties.
Documenten bij dit thema
Wetgeving
Art. 10a Wet VPB 1969
Art. 29i Wet VPB 1969
Art. 31 AWR
Besluit Staatssecretaris van Financiën 30 mei 2024, 2024-12473, V-N 2024/32.6 en Besluit van 25 maart 2013, BLKB2013/110M, V-N 2013/19.19
Standaardarrest
HR 26 mei 1926, ECLI:NL:HR:1926:78 (Driedagen-arrest), NJ 1926, p. 723
HR 16 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1152 (Hunkemöller), BNB 2021/137, V-N 2021/31.9, FED 2021/13, TaxVisions editie 23 juli 2021
HR 15 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:1086, BNB 2022/112, V-N 2022/32.9, FED 2023/26, TaxVisions editie 22 juli 2022
HR 22 maart 2024, ECLI:NL:HR:2024:469, BNB 2024/52, V-N 2024/16.8, NJB 2024/715, TaxVisions editie 5 april 2024
Belangrijkste uitspraken
HR 5 juni 2015, ECLI:NL:HR:2015:1460 (Mauritius-arrest), BNB 2015/165, V-N 2015/27.16, FED 2016/15, Belastingadvies 2015/13.1, TaxVisions editie 12 juni 2015
HR 9 juli 2021, ECLI:NL:HR:2021:1102 (Triple Dip-arrest), BNB 2021/136, V-N 2021/30.10, FED 2022/21, TaxVisions editie 16 juli 2021
HR 15 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:1085, BNB 2022/113, V-N 2022/32.8, TaxVisions editie 22 juli 2022
Hof Amsterdam 6 juni 2023, ECLI:NL:GHAMS:2023:1305, V-N Vandaag 2023/1327, V-N 2023/42.1.4, FED 2023/91
HR 3 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:33, V-N 2023/12.8, RvdW 2023/199, NJ 2023/107, TaxVisions editie 10 maart 2023
HR 19 december 2025, ECLI:NL:HR:2025:1960, BNB 2026/46, V-N 2025/57.6, V-N Vandaag 2025/2564, (voortzetting HR 15 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:1086, BNB 2022/112)
Literatuur
J. van Strien, Renteaftrekbeperkingen in de VPB (FM nr. 119) 2006/6.1, Renteaftrekbeperkingen in de vennootschapsbelasting, Fiscale Monografieën, nr. 119, Wolters Kluwer, 2007, Hoofdstuk 6
O.C.R. Marres, Winstdrainage door renteaftrek (FM nr. 113) 2020/1.1, Winstdrainage door renteaftrek, Fiscale monografieën, nr. 113, Wolters Kluwer, 2020
J. van Strien, 'Private equity-structuren lastig te bestrijden met fraus legis', TaxLive 3 maart 2020
Q.W.J.C.H. Kok, 'Het Hunkemöller-arrest', WFR 2021/167
C.B. Bavinck & R.P.C. Cornelisse, 'Fraus legis; het normvereiste toegespitst op het Hunkemöller-arrest', WFR 2022/43
R.J. de Vries & T. Chrispijn, 'Kan de tegenbewijsregeling van art. 10a lid 3 Wet Vpb 1969 de toepassing van fraus legis in de sfeer van renteaftrek blokkeren?', WFR 2022/134
A.W. Hofman, 'Ontwikkelingen inzake de fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting', WFR 2022/201
F.C. de Groot, 'Het ontgaan van rente-aftrekbeperking in de vennootschapsbelasting wordt een stuk makkelijker', NLF Opinie 2023/3, 21 maart 2023
Q.W.J.C.H. Kok & R.J. de Vries, 'Orakelachtige fraus-legisoordelen?', WFR 2023/15
M. Kreder, E. Lakchouch & P.J.J.M. Peeters, 'De complexe puzzel van artikel 10a Wet VPB 1969 en fraus legis: eureka?', WFR 2023/213
R.P.F.M. Hafkenscheid, 'Fraus legis en artikel 10a Wet VPB 1969: orakel of logica?', WFR 2023/214
Q.W.J.C.H. Kok & R.J. de Vries, 'Eureka noch logica, helaas, maar raadselachtige fraus-legisoordelen', WFR 2023/215
R.J. de Vries, 'De tegenbewijsregeling in de sfeer van winstdrainage: enkele overpeinzingen', WFR 2024/27
J. van Strien, 'De spilfunctie en artikel 10a Wet VpB 1969', NLF-W 2024/2
J. van Strien, 'De fraus-legisflipperkast en artikel 10a Wet VpB 1969', NLF-W 2024/3
L.C.J. van Apeldoorn, 'Het motiefvereiste bij de bestrijding van fiscale wetsontduiking', WFR 2025/158
Q.W.J.C.H. Kok, 'Meer helderheid over art. 10a Wet VPB 1969 en fraus legis?', WFR 2025/244
Naslag
Vakstudie Vennootschapsbelasting, Renteaftrek in de VPB-sfeer
Vakstudie Vennootschapsbelasting, art. 10a Wet VPB 1969, aant. 1
Cursus Belastingrecht, Vpb.2.2.3, Winstdrainage door renteaftrek (art. 10a)
Verwante onderwerpen
Thema: De implementatie van anti-belastingontwijkingsrichtlijn 1 (ATAD 1)
Thema: De 10a-renteaftrekbeperking in de vennootschapsbelasting
Thema: Eigen vermogen versus vreemd vermogen in de vennootschapsbelasting
Thema: Generieke renteaftrekbeperking in de vennootschapsbelasting
Thema: Renteaftrekbeperkingen in de vennootschapsbelasting