75.4 Publieke waarden onder druk

De huidige generatie van burgers die net als de Awb in de jaren negentig is opgegroeid, is niet bekend met het kleinschalige ‘lenen van een kopje suiker van de buren’. Voor de “millennials” heeft de deeleconomie een andere betekenis, met name het delen van goederen en het verlenen van diensten door middel van digitale platformen zoals Airbnb, Wimdu, AirDnD of SnappCar.1 In de moderne versie van de deeleconomie worden woon- en gastkamers omgetoverd tot ‘huiskamerrestaurants’ of hotelkamers voor toeristen. Hoewel nationaal recht van toepassing is op een groot deel van de deeleconomie, worden deze transacties in de praktijk gereguleerd door de termen en voorwaarden van internationale digitale platformen en hun onlinegemeenschappen. Deze gemeenschappen lijken meer belang te hechten aan de door de platformen aangeboden beoordelingssystemen dan aan traditionele regelgeving.2 De gebruikers van de deeleconomie zijn vaak op de hoogte van de gebrekkige regulering van deze transacties, maar ze hebben de neiging om hun vertrouwen in de kwaliteit en veiligheid van deze diensten te baseren op de talloze ratings en recensies van andere gebruikers.3

Net als de traditionele deeleconomie, is het regelgevende effect van reputatie ouder dan het bestuursrecht.4 Toch is het effect van online reputatie als reguleringsinstrument tot op zekere hoogte beperkt: ten eerste wordt online reputatie gebaseerd op kwaliteitssignalen en niet noodzakelijkerwijs op door experts of bestuursorganen vastgestelde feiten; ten tweede beoogt reputatie voornamelijk commerciële en andere private belangen te beschermen in plaats van het algemeen belang; ten derde is het alom bekend dat ‘reputatie te voet komt maar te paard gaat’.5 Met andere woorden, online reputatie- en beoordelingssystemen publiceren nuttige informatie over de commerciële waarde van diensten in de deeleconomie en kunnen een positieve invloed hebben op het gedrag van dienstverleners (een goede reputatie garandeert toekomstige ‘klanten’). De toepassing van het bestuursrecht in de deeleconomie is niettemin verre van overbodig.

In de deeleconomie worden meerdere wetsbepalingen omzeild die het algemeen belang beoogden te behartigen: ten eerste, het voorzien van voldoende en betaalbare woonruimtevoorraad. Hoewel empirisch onderzoek een wisselend beeld geeft van de correlatie tussen de toename van toeristische verhuur en de prijzen van woningen, is de ongecontroleerde groei van toeristische verhuur in de deeleconomie niet gunstig voor de bescherming van de betaalbaarheid en leefbaarheid van wijken in grote steden. De bescherming van voedsel- en brandveiligheid is een tweede punt dat weinig aandacht van het algemene publiek heeft gekregen. In het Bouwbesluit 2012 worden niettemin strenge brandveiligheidseisen opgelegd aan woningen die een logiesfunctie in plaats van een functie van permanente bewoning hebben.

Gemeenten kunnen zich momenteel niet te richten tot digitale platformen om meer te vragen dan samenwerking en het verstrekken van inlichtingen aan burgers. Platformen die geen directe rol spelen bij het bepalen van de inhoud van diensten, worden niet gereguleerd als verstrekkers van accommodatie- of horecadiensten maar als bemiddelaars. Dat wil zeggen dat zij worden gekwalificeerd als diensten van de informatiemaatschappij zoals opgenomen in de Richtlijn inzake elektronische handel en in principe niet verantwoordelijk zijn voor de legaliteit van de daarop geadverteerde diensten.6 Kortom, gezien de uitdagingen van gemeenten bij de handhaving van bestaande regels, wordt de bescherming van publieke belangen in de deeleconomie (leefbaarheid van wijken, betaalbaarheid van woningen, brandveiligheid, volksgezondheid) in sommige gevallen overgelaten aan de gebruikers van de digitale platformen. Toch doen online recensies weinig voor de bescherming van de veiligheid en nachtrust van de inwoners van grote steden.