8.4.1 Enquêterecht

Bij het enquêterecht speelt de Ondernemingskamer door het treffen van onmiddellijke voorzieningen vaak een belangrijke rol bij het doorbreken van impasses.1 Als de meningsverschillen tussen aandeelhouders onoverbrugbaar zijn, kan de Ondernemingskamer de permanente overdracht van aandelen echter niet opleggen. Dit lijkt althans de heersende opvatting te zijn.2 De overdracht van aandelen kan slechts zien op een tijdelijke overdracht ten titel van beheer.3 Een voorziening die naar haar aard niet voorlopig is – en dus niet slechts tijdelijk inbreuk maakt op de geldende rechtsverhoudingen – kan niet worden aangemerkt als een onmiddellijke voorziening in de zin van art. 2:349a lid 2 BW.4 Ondanks dat de onmiddellijke voorziening kan leiden tot onomkeerbare gevolgen,5 is binnen het enquêterecht voor de definitieve overdracht van aandelen overeenstemming tussen partijen nodig.6 Ook indien van wanbeleid is gebleken, kan de Ondernemingskamer geen voorziening treffen tot permanente overdracht van aandelen (omdat die voorziening niet is opgenomen in de limitatieve lijst van art. 2:356 BW).7

Voor een definitieve gedwongen aandelenoverdracht zijn partijen aangewezen op de geschillenregeling. In het enquêterecht kunnen aandeelhouders echter wel tot een minnelijke oplossing proberen te komen. Deze kan inhouden dat partijen gedurende de procedure overeenkomen dat één van de aandeelhouders zijn aandelen zal verkopen en leveren aan de ander(en), tegen een door een deskundige bindend vast te stellen prijs. De Ondernemingskamer stelt hiertoe op verzoek van partijen een deskundige aan.8 De Ondernemingskamer kan de deskundige(n) aanwijzingen geven, maar die zijn wat het waarderingsperspectief betreft vaak te beperkt. Zo wordt bijvoorbeeld slechts vermeld dat drie deskundigen worden benoemd en dat zij rekening dienen te houden met alle omstandigheden van het geval.9 Feenstra en Geerts geven weer dat in de periode vanaf medio 2009 tot enmet medio 2015 in circa dertig van de circa zestig impasseprocedures waarin onmiddellijke voorzieningen zijn getroffen, de aandeelhouders vervolgens tot minnelijke regelingen zijn gekomen.10 Weliswaar wordt een deskundige in een bepaalde situatie (van bijvoorbeeld een geschillenregeling of uitkoopregeling) benoemd waardoor de waarderingscontext lijkt gegeven, het hoeft voor een deskundige nog niet duidelijk te zijn of de waarde voor de kopende of verkopende aandeelhouder moet worden bepaald, of juist de waarde in het economische verkeer. Kortom, het is niet duidelijk vanuit welk waarderingsperspectief een waarderingsdeskundige zijn analyse moet maken.