11.13.2 De introductie van contingency fees of conditional fees

De privaatrechtelijke handhaving kan worden gestimuleerd door het risico op hoge proceskosten te verminderen. Dit zou kunnen door in mededingingsrechtelijke procedures voor de burgerlijke rechter contingency fees (quata pars litis en no cure no pay) of conditional fees (no win no fee) te introduceren.1 Zie in het kader van de financiering en organisatie van collectieve acties ook § 8.6.3. Bij contingency fees behoeft het honorarium van de advocaat alleen betaald te worden bij een succesvolle procedure (no cure no pay). Het honorarium wordt berekend aan de hand van de opbrengst van de procedure, bijvoorbeeld als percentage van de opbrengst (quata pars litis). Bij conditional fees behoeft het honorarium van de advocaat, evenals bij contingency fees, alleen betaald te worden bij een succesvolle procedure. Het honorarium wordt, in tegenstelling tot contingency fees, niet berekend aan de hand van de opbrengst van de procedure. In de meerderheid van de lidstaten is het niet mogelijk om als beloningsvariant te kiezen voor contingency fees of conditional fees.2 Het verbod op contingency fees of conditional fees bestaat ook in Nederland. Een wijzigingsverordening, die in het geval van letsel- en overlijdensschade no cure no pay en quota pars litis onder voorwaarden zou toestaan, is door de Kroon bij Koninklijk besluit vernietigt wegens strijd met het algemeen belang.3No cure no pay is volgens de motivering van het besluit van de Kroon in strijd met de essentiële waarden die aan de beroepsuitoefening van de advocaat eigen zijn. De onafhankelijke beroepsuitoefening brengt met zich mee dat een advocaat geen eigen belang bij een zaak mag hebben. De advocaat zal bij no cure no pay zelf partij worden in het geschil omdat hij een persoonlijk (financieel) belang heeft bij de afloop van de zaak. Voor een experiment is volgens de motivering van het besluit geen plaats omdat met kernwaarde niet kan worden geëxperimenteerd. Daarnaast bestaat er volgens de motivering van het besluit geen leemte in de toegang tot het recht.

Het is de vraag of het belang van de cliënt altijd is gediend bij het huidige verbod van contingency fees (quata pars litis en no cure no pay) en conditional fees (no win no fee). De onafhankelijkheid van de advocaat wordt niet per definitie aangetast door een alternatief betalingssysteem. Bij contingency fees (no cure no pay) kan door de tegenstanders nog verdedigd worden dat er voor de rechtszoekende enkele belangrijke nadelen aan het betalingssysteem verbonden zijn. Zo bestaat er nauwelijks meer een verband tussen de geleverde inspanning en het in rekening gebrachte honorarium. Na een snel succes (bijvoorbeeld een relatief makkelijk bereikte schikking) kan ondanks het weinige werk toch een vast percentage van de opbrengst als honorarium in rekening worden gebracht. Met de hantering van contingency fees bestaat dan ook een aanzienlijk risico op excessieve declaraties, terwijl de uitkomst van het geschil niet direct het meest voordelige resultaat voor de cliënt hoeft op te leveren. Het snel bereiken van overeenstemming met de wederpartij (schikking) is voor de advocaat aantrekkelijker dan procederen, omdat met relatief weinig inspanning een aanzienlijk honorarium wordt verkregen.

Het no win no fee systeem voorkomt een groot deel van de nadelen die aan contingency fees zijn verbonden. Onder de huidige mogelijkheden mag een advocaat reeds een deel van zijn honorarium afhankelijk stellen van het resultaat, zolang de zaak maar kostendekkend is.4 Onder een no win no fee systeem is het mogelijk dat het gehele honorarium afhankelijk wordt gesteld van het resultaat. Anders dan bij een systeem van contingency fees (no cure no pay) is de advocaat echter verplicht om uren te schrijven, zodat het voor cliënt mogelijk blijft om de declaratie te controleren. Bij het no win no fee systeem blijft dan ook een verband bestaan tussen de inspanning van de advocaat en het honorarium. Het mogelijk maken van een no win no fee betalingssysteem kan een positief effect hebben op de privaatrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht. Het vormt voor bepaalde gelaedeerden van een schending van het mededingingsrecht een aantrekkelijk alternatief voor het normale betalingssysteem, dat gebaseerd is op een vast uurtarief waarbij het behaalde resultaat geen rol speelt.