b. Rapporten en pilots

Als volgende stap publiceerde het Kadaster in april 2013, samen met de Radboud Universiteit, Technische Universiteit Delft, de Ministeries van Infrastructuur en Milieu en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en diverse marktpartijen het rapport ‘Op weg naar een wettelijke regeling’.1 In dit rapport wordt stedelijke herverkaveling als volgt omschreven:

Uit het voorgaande blijkt onder meer de multifunctionele inzetbaarheid van de stedelijke herverkaveling, net zoals dat bij de ‘traditionele herverkaveling’ binnen het landelijk gebied het geval is. Het herverkavelinginstrument kan in de stedelijke sfeer onder meer worden ingezet voor het realiseren van woningen, winkels of publieke ruimten maar ook om bijvoorbeeld leegstand in kantoren en detailhandel aan te pakken. Daarmee past het instrument goed in het huidige (economische) tijdsbeeld: de stedelijke herverkaveling kan een oplossing bieden voor de problemen in de vastgoedsector, die door de overheid niet of slechts moeizaam kunnen worden bezworen.3 Het instrument kan daarbij dienen als ‘aanjager’ van het economisch herstel.

Parallel aan de publicatie van het rapport omtrent stedelijke herverkaveling zijn de rijksoverheid en een aantal gemeenten – samen met de universiteiten van Delft en Nijmegen – met een tiental pilots begonnen om stedelijke herverkaveling op vrijwillige basis4 in de praktijk uit te proberen. De pilots zijn bedoeld ter lering, waarbij tevens bekeken wordt tegen welke beperkingen de verschillende deelnemende partijen aanlopen. Bovendien wordt onderzocht onder welke voorwaarden grondeigenaren in de ‘pilot-gebieden’ bereid zijn om grond tegen elkaar uit te ruilen.5

Op 5 december 2013 verscheen vervolgens een rapport van De Wolff, getiteld: Vaart brengen in gebiedsontwikkeling via ‘Stedelijke herverkaveling’.6 In dit rapport, opgesteld in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, alsmede het Ministerie van Buitenlandse Zaken7 is, aan de hand van reflectie op praktijkgevallen waar versnipperde eigendom problemen met zich meebrengt, onderzoek gedaan naar de mogelijke betekenis van een wettelijk instrument ‘stedelijke herverkaveling’. Eén van de uitkomsten van dit onderzoek is dat het denken over stedelijke herverkaveling zeker niet nieuw is (zie tevens onderdeel e hierna), maar dat de context van stedelijke ontwikkeling thans dermate is, dat er voldoende ruimte is voor een concept als stedelijke herverkaveling. Voorts wordt geconcludeerd dat een herverkavelingsachtige regeling een bijdrage zou kunnen leveren aan stedelijke ontwikkeling en planrealisatie, doordat door de inzet van de herverkaveling schadeloosstelling kan worden voorkomen: belemmerende eigendomsposities kunnen namelijk worden herverkaveld en aldus worden verplaatst binnen het plangebied.8