7.6.3 Als compensatiemiddel

Hoewel in dit onderzoek de focus ligt op de mate waarin met kostenconsequenties verstorend procesgedrag kan worden ontmoedigd, kan het feit dat de wederpartij (deels) wordt gecompenseerd niet worden genegeerd. Compensatie voor onnodig toegebrachte vertraging en kosten - en het gevoel van genoegdoening dat aansprakelijkheid en compensatie kunnen faciliteren - kan effecten hebben op de proceskeuzes van partijen en op de kwaliteit van uitkomsten en procedure.1

In de eerste plaats lukt het ' kapotprocederen' van een zwakkere partij minder goed, wanneer die voor de negatieve consequenties van verstorend procesgedrag wordt gecompenseerd. De zwakkere partij ziet haar eigen procesmiddelen dankzij de compensatie niet afnemen en hoeft dus minder snel af te haken door de procedure af te breken of op onvoordelige wijze te schikken. Dat leidt tot een betere kwaliteit van uitkomsten. Een kanttekening is dat dit pas goed werkt als een kostenconsequentie tussentijds wordt toegezegd, of beter nog, als er tussentijds een voorschot of tenuitvoerlegging kan plaatsvinden. Een partij die halverwege moet opgeven kan een kostenveroordeling niet meer baten. Er volgt dan immers geen vonnis meer en dus ook geen kostenveroordeling.

Ten tweede kunnen de compensatie- en genoegdoeningsfunctie zorgen voor een hogere procedurele kwaliteit. Als de wederpartij ongestraft vertraging en hogere kosten mag veroorzaken, ligt het voor de hand dat de getroffen partij de procedure lager vindt scoren op ethicality, een indicator voor procedural justice.2Mogelijk spelen ook facetten van interpersonal en informational justice een rol, bijvoorbeeld als de compensatie wordt gezien als genoegdoening voor het feit dat de wederpartij respectloos en/of onbeleefd heeft gehandeld of voor het feit dat de wederpartij informatie heeft achtergehouden of zelfs heeft gelogen. Dit is echter een inschatting die niet rechtstreeks is te toetsen met bestaande onderzoeksresultaten op het gebied van procedurele rechtvaardigheid.3 Wel ligt het voor de hand dat als een partij zich in het streven naar een goede uitkomst daadwerkelijk belemmerd voelt door onnodig vertragend en/of kostenverhogend gedrag van de wederpartij en zelfs dreigt te moeten opgeven, dit sterke afbreuk doet aan de ervaren controle over het proces, de controle over de beslissing en de corrigeerbaarheid van fouten, hetgeen indicatoren zijn voorprocedural justice}4Compensatie kan dit probleem verhelpen, maar ook dan geldt weer dat tussentijdse compensatie positiever zal uitwerken dan compensatie aan het eind van de rit, als dat einde überhaupt bereikt wordt.

Geconcludeerd kan worden dat ook de compensatiefunctie positieve invloed kan hebben op criteria van het toetsingskader, namelijk op de kwaliteit van uitkomsten en van de procedure. De effectiviteit hangt wel van af van de timing van de kostenconsequenties: tussentijds zal een groter en positiever effect geven dan achteraf.