4.4.5 Samenvatting voorlichting en beleidsregels vergeleken

Uit het bovenstaande volgt dat de Hoge Raad aan beleidsregels en aan algemene voorlichting en inlichtingen te ontlenen vertrouwen volstrekt anders beoordeelt. Het type uiting is daarbij relevant.

Grondslag

Beleidsregels zijn gebaseerd op de bevoegdheid van de Belastingdienst om nadere regels te geven bij de uitvoering van de wet met het oog op rechtseenheid, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid. Voorlichting vloeit voort uit de voorlichtende taak van de Belastingdienst. In het eerste geval betreft het de taak om nadere regels te formuleren, in het tweede geval bevat het de taak om burgers over het belastingrecht te informeren (etc., paragraaf 2.3).

Oogmerk

Beleidsregels en voorlichting hebben gemeen dat zij in de regel een ‘uitleg’ bevatten van de wet: in het geval van (interpretatief) beleid betreft dat een standpunt over de interpretatie en uitleg die de Belastingdienst toepast, in het geval van voorlichting betreft het informatie over de geldende regels. Een verschil is dat (interpretatief) beleid wordt uitgevaardigd om algemene regels te geven voor de wijze waarop bijvoorbeeld min of meer vage normen worden geïnterpreteerd1, terwijl voorlichting juist geen (eigen) regels beoogt te geven (paragraaf 4.6.2).

Doel en doelgroep

Beleidsregels schrijven gedragslijnen voor aan de Belastingdienst (inspecteur) voor het bevorderen van de eenheid van uitvoering, voorlichting geeft informatie aan het publiek voor het kennen en (kunnen) nakomen van hun rechten en plichten (met effect op het gedrag van degene die op de voorlichting afgaat).

Karakter

Voorlichting en beleid hebben hun algemene karakter gemeen. Anders dan bijvoorbeeld toezeggingen, wordt niet voor één concreet geval maar voor een reeks gevallen aangegeven hoe de Belastingdienst zijn bevoegdheid uitoefent respectievelijk het recht interpreteert.2 Een beleidsregel heeft, net als voorlichting, in beginsel betrekking op een open, in abstracto omschreven groep van belastingplichtigen (niet op een individu).3

Uitgangspunt in de hoofdregel

Bij beleidsregels is de hoofdregel ja, mits en bij voorlichting nee, tenzij. Belangrijkste reden voor binding aan beleid is de praktische noodzaak van beleidsregels en de bijbehorende mate van gewenste rechtsbescherming (paragraaf 4.4.2).

Objectivering en rechtskennis

Bij beleidsregels is geen vereiste dat door het beleid daadwerkelijk vertrouwen is gewekt bij een burger. Als de rechter geobjectiveerd beslist dat de beleidsregel vertrouwen mocht wekken (‘enig vertrouwen werkelijk wettigde’4) is dat voldoende. Vertrouwen kan dus ook ‘achteraf’ ontstaan. Bij voorlichting is de Hoge Raad aanmerkelijk strenger: er moet daadwerkelijk sprake geweest zijn van gewekt vertrouwen: zie het dispositievereiste als ‘realiteitstoets’. Bovendien acht de Hoge Raad bij beleid niet relevant of de burger de wet kent, en of hij al dan niet weet (of zou moeten weten) dat daarin iets anders staat dan in het beleid. Bij voorlichting is dit wel relevant (paragraaf 4.3.4), wat enige wetskennis veronderstelt.

Een en ander leidt tot het volgende overzicht:

Tabel 11: Samenvatting toepassing vertrouwensbeginsel bij voorlichting en beleidsregels vergeleken