Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.4.3:4.4.3 Criterium (i): in redelijkheid beroepen

Voorlichting door de Belastingdienst in rechtsstatelijke context (FM nr. 177) 2022/4.4.3

4.4.3 Criterium (i): in redelijkheid beroepen

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Bij de toepassing van het vertrouwensbeginsel bij beleidsregels geldt als eerste criterium dat de burger zich in redelijkheid mag beroepen op verwachtingen die hij heeft ontleend aan een beleidsregel. Wat houdt dit – niet gespecificeerde1 – criterium in? Het gaat erom dat het beleid van toepassing moet zijn op de burger (heeft het beleid betrekking op zijn geval?). In dat kader is van belang hoe de beleidsregel moet worden uitgelegd: welke betekenis, inhoud en reikwijdte heeft het beleid?2

De situatie van de burger moet dus onder het bereik van het beleid vallen.3 Dat is mijns inziens een logische eis voor te honoreren vertrouwen. Als een beleidsregel ziet op andere omstandigheden dan die bij de belastingplichtige, kan hij geen vertrouwen ontlenen aan de beleidsregel.4

Zo beslist de Hoge Raad in BNB 2001/418 dat een belastingplichtige geen beroep kon doen op vertrouwen ontleend aan een brief van de staatssecretaris, indien die brief betrekking heeft op andere gevallen dan de situatie van belastingplichtige (“Uiteraard kan belanghebbende dan niet aan die brieven het vertrouwen ontlenen dat dat onderscheid vervolgens niet zal worden gehanteerd.”5).

Om te bepalen of de beleidsregel van toepassing is op de burger die zich erop beroept, moet de betekenis van de beleidsregel worden bepaald. Volgens de jurisprudentie geldt bij de uitleg van het beleid een sterk geobjectiveerde benadering.6 Bij de uitleg van beleidsregels moet de rechter ervan uitgaan, dat belastingplichtigen deze hebben moeten begrijpen zoals deze naar de objectieve beschouwing van de rechter redelijkerwijs dienen te worden opgevat.

Oftewel, niet het (subjectieve) perspectief van de burger, niet het (subjectieve) perspectief van de beleidsregelgever of de inspecteur7, maar het (objectieve) perspectief van de rechter8 bepaalt hoe de beleidsregel moet worden opgevat.9 Voor de burger is – om zich in redelijkheid te kunnen beroepen op een beleidsregel – niet relevant of de beleidsregel in strijd is met de wet. Evenmin is relevant of de burger er in werkelijkheid mee bekend is dat de beleidsregel strijdig is met de wet.10 Scheltema maakt in zijn commentaar bij de Doorbraakarresten duidelijk dat de Hoge Raad voor wat betreft beleid dus geen wetskennis van burgers verlangt:

‘De burger behoeft dus de wet niet te kennen noch er rekening mee te houden dat daarin iets anders staat: hij kan zich beroepen op een resolutie in strijd met de wet.’11

Opvallend is dat de Hoge Raad op dit punt dus een minder terughoudende koers vaart dan bij voorlichting, waarbij wetskennis wél (indirect) relevant is in het kader van niet-kenbaarheidsvereiste (paragraaf 4.3.3). Bovendien is bij beleid – anders dan bij voorlichting – niet van belang of de burger werkelijk vertrouwen heeft ontleend aan die beleidsregel.12 Verder geldt – anders dan bij voorlichting – het dispositievereiste niet als criterium.13

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.