8.5.1 Meer aandacht voor de belangen van de getuige

De afgelopen jaren zijn de eigen belangen van de getuige en het slachtoffer in Nederland steeds meer in de belangstelling komen te staan. Het optreden als getuige in een strafzaak wordt gezien als burgerplicht, maar inmiddels wordt ook erkend dat rekening moet worden gehouden met het feit dat getuigen en/of slachtoffers niet gevraagd hebben om met het strafbare feit en de gevolgen daarvan te worden geconfronteerd.1 Zij mogen om deze reden dan ook niet onevenredig worden belast door het afleggen van een verklaring tijdens het strafproces. Dit brengt mee dat de positie van de getuige niet meer als louter ‘instrumenteel’ voor de waarheidsvinding wordt gezien en er meer aandacht is ontstaan voor de persoon van de getuige.2 De getuige is niet alleen een willoos instrument voor waarheidsvinding, maar moet worden herkend en gerespecteerd als een participerend subject.3

Nu is de bejegening van getuigen in Nederland nooit erg problematisch geweest, daar de overheersend schriftelijke rechtspraktijk traditioneel voldoende ruimte liet om rekening te houden met de individuele belangen van de getuige.4 Echter, de wettelijke regeling bood op zichzelf in het verleden weinig houvast voor de getuige die aanspraak wilde maken op behartiging van zijn rechten.5 Inmiddels zijn voor bepaalde categorieën getuigen speciale voorzieningen getroffen. De Wet getuigenbescherming is wellicht het meest sprekende voorbeeld.6 Met het creëren van specifieke regelingen in het Wetboek van Strafvordering wordt tot uitdrukking gebracht dat de getuige wordt gezien als een rechtssubject met eigen legitieme belangen. Die belangen kunnen uiteenlopen per getuige. Het is dan ook niet langer zo dat er gesproken kan worden van één soort getuige met identieke verplichtingen en behoeften.7 Ter illustratie, als het gaat om de verschijning op het onderzoek ter terechtzitting zullen sommige getuigen graag bereid zijn om in de rechtszaal ten overstaan van de rechter hun verhaal te doen, terwijl anderen dit juist willen voorkomen.