7.4.1 Het buitenkansbeginsel

Het buitenkansbeginsel wordt ook wel het beginsel van bevoorrechte verkrijging genoemd. Het beginsel staat toe om ten laste van de aandeelhouders een speciale belastingdruk op de overwinst te leggen. Deze overwinst is het deel van de ondernemerswinst, dat de som overtreft van de beloning voor ondernemersarbeid, de interest over het in de onderneming geïnvesteerde kapitaal en een risicopremie voor de kans op kapitaalverlies.1 Sommigen zien het buiten-kansbeginsel als een solide rechtsgrond voor de vennootschapsbelasting. De aandeelhouder van een NV of BV die overwinst maakt, bevindt zich namelijk in een bevoorrechte positie ten opzichte van de aandeelhouder van een NV of BV, die geen overwinst maakt. Ook heeft hij een bijzondere positie ten opzicht van een obligatiehouder. Anderen vinden echter dat het beginsel geen rechtvaardiging vormt voor een heffing zoals in het huidige vennootschapsbelastingstelsel.2 Het argument dat (dubbele) belastingheffing rechtvaardig is omdat een aandeelhouder die overwinst ontvangt een bevoorrechte positie heeft, is voor de tweedeling tussen vennootschapsbelastingplichtigen en transparante vennootschappen niet relevant. Het wel of niet ontvangen van overwinst maakt geen onderscheid tussen (niet-transparante) kapitaalvennootschappen aan de ene kant en (transparante) personenvennootschappen aan de andere kant. Het buitenkansbeginsel maakt derhalve niet duidelijk op welke gronden die verdeling is gebaseerd.