c. Drie-in-twee-uit!

In het vervolg van artikel 85 lid 2 is de regel ‘drie-in-twee-uit’ wettelijk verankerd: bij een kavelruil tussen drie partijen is het voldoende dat slechts twee van de drie inbrengers ook onroerende zaken toegedeeld krijgen uit de kavelruil.1 Dit is een verschil met het Landinrichtingswet-tijdperk sinds de uitspraak ‘Kavelruil Grootewaard’:2 uit deze uitspraak bleek, zoals reeds beschreven, dat de Landinrichtingswet verlangde dat er minimaal drie partijen deelnamen die alle drie grond inbrachten én terugkregen.’Drie-in-drie-uit’ was derhalve norm. Een minimum van twee ruilende partijen was vanaf 15 juni 2005 niet langer voldoende.

In de tekst van artikel 85 lid 2 WILG heeft de wetgever, vanaf de woorden ‘met dien verstande’, de gevolgen van de Kavelruil Grootewaard-uitspraak van 15 juni 2005 gerepareerd.’Drie-in-twee-uit’ luidt derhalve het devies onder WILG, net als onder de Landinrichtingswet tot 15 juni 2005 het geval was.3

In de Nota naar aanleiding van het verslag wordt, na vermelding van vorenbedoelde uitspraak en de gevolgen daarvan voor de praktijk, onder meer het volgende gesteld:

Uiteindelijk is bij Nota van Wijziging de geciteerde passage aan artikel 85 lid 2 WILG toegevoegd.5

De geest van de Instructie Kavelruil, die mogelijk nog rondwaarde, kan dus weer terug in de fles. Discussies à la ‘Kavelruil Grootewaard’ en onduidelijkheden als gevolg van de beoordeling van ruilschema’s, lijken sinds 1 januari 2007 dus definitief tot het verleden te behoren.’Ruim baan voor de kavelruil’ lijkt dan ook de boodschap aan de praktijk.

Overigens blinkt dit tweede gedeelte van artikel 85 lid 2 niet uit in (grammaticale) helderheid. Vooral de exacte betekenis van de woorden ‘met dien verstande’ is op het eerste gezicht niet duidelijk: is hier bedoeld een uitzondering op lid 1 te geven (alleen als er niet meer dan drie partijen zijn, hoeven zij niet alle drie ruiler te zijn), of is het bedoeld als uitbreiding van lid 1 (het is toch niet nodig dat de drie inbrengers ook alle drie toebedeeld krijgen uit kavelruil)?6 De minister is zich niet bewust van de mogelijke verwarring en stelt dat de in de WILG opgenomen criteria voor kavelruil (drie of meer partijen, samenvoeging, massa, verkaveling, enzovoorts) ‘voldoende onderscheidend’ zijn.7

Net als Bruil en Verduijn8 ben ik van mening dat lid 2 moet worden gezien als een uitbreiding van lid 1 en niet als een uitzondering. Een andere uitleg van de wettekst zouden de toepassingsmogelijkheden van de kavelruil onnodig beperken, hetgeen naar mijn mening niet strookt met het doel van de kavelruil, te weten het op basis van vrijwilligheid, snel en gemakkelijk tot een betere verkaveling van (landbouw)gronden kunnen komen. Nergens in de parlementaire geschiedenis is bovendien een aanwijzing te vinden, die duidt op een dergelijke (onnodig) beperkende werking van de ‘drie-in-twee-uit’ regeling, door deze regeling enkel toepasbaar te achten in de situatie dat er niet meer dan drie partijen aan de kavelruil deelnemen. De regeling dient derhalve te gelden ongeacht het aantal bij de kavelruil betrokken partijen (uiteraard mits aan het minimumaantal van drie partijen voldaan is). Het zou de voorkeur hebben verdiend indien de exacte strekking en reikwijdte van de toetredersregeling door de wetgever zou zijn verduidelijkt binnen de contouren van het op artikel 88 WILG gebaseerde Besluit inrichting landelijk gebied, hierna in onderdeel E nader te bespreken.9

Al met al kan worden gezegd dat de toetredersregeling uit artikel 85 lid 2 weliswaar wat ongelukkig geformuleerd is, maar dat de onderliggende bedoeling van de regeling, bij gebrek aan aanwijzingen die in een andere richting wijzen, duidelijk is: zodra er twee ruilers zijn, kunnen er in beginsel een onbeperkt aantal toetreders aan de kavelruil worden toegevoegd.