3.2.3.3 Geldige titel

240. De juridische wijziging vereist naast een wijzigingshandeling, een geldige titel. De titel in art. 3:84 lid 1 BW houdt de rechtsgrond van de overdracht, dat wil zeggen de rechtsverhouding die aan de overdracht ten grondslag ligt en deze rechtvaardigt in.1 In het kader van een wijziging wil de titel dus de rechtsverhouding die aan de wijziging ten grondslag ligt en deze rechtvaardigt zeggen. De rechtsgrond vloeit doorgaans voort uit een verbintenisscheppende overeenkomst tussen de moedergerechtigde en beperkt gerechtigde. Uit die overeenkomst ontstaat voor allebei de partijen de verplichting mee te werken aan de wijziging van het beperkte recht. Een geldige titel in de zin van art. 3:98 jo. art. 3:84 BW is niet (meer) vereist als de wijziging geen juridische wijziging is, maar slechts een feitelijke wijziging die gekwalificeerd moet worden als een toepassing van de bestaande voorwaarden, zoals een canonindexering. De titel van de verandering “[ligt] reeds besloten (…) in de overeenkomst die aan de eerdere vestiging ten grondslag lag en de verplichting [maakt] dus al deel uit(…) van de goederenrechtelijke verhouding.”2

241. Een geldige titel in de zin van art. 3:98 jo. art. 3:84 BW is wel vereist in de gevallen dat de wijziging gekwalificeerd kan worden als voorzien, maar toch gelijk te stellen is aan een aanvullende vestiging en/of een gedeeltelijke afstand. De systematiek is dat ofwel de moedergerechtigde ofwel de beperkt gerechtigde aan de wijziging is gebonden, omdat door het uitoefenen van een wilsrecht door de gerechtigde een vordering tot wijziging van het beperkte recht ontstaat. De uitoefening van een wilsrecht door de gerechtigde leidt tot het ontstaan van de titel in de zin van art. 3:84 BW op grond waarvan partijen verplicht zijn het beperkt recht (in goederenrechtelijke zin) te wijzigen.3 Door uitoefening van het wilsrecht ontstaat een vordering tot medewerking aan het wijzigen van de inhoud van het beperkte recht in de zin van art. 3:98 jo. art. 3:84 BW. Ploeger & Bounjouh wijzen er bijvoorbeeld ook op dat door uitoefening van het wilsrecht een overeenkomst tot stand komt en dat daarna “nog uitvoering zal moeten worden gegeven aan de overeenkomst.”4 Bartels wijst erop dat “[d]e eenzijdige wijzigingsbevoegdheid (…) een verplichting [impliceert] voor de erfpachter mee te werken aan het opmaken van de notariële akte als bedoeld in art. 3:89 BW.”5

242. De vereisten die gelden voor de totstandkoming en inhoud van een obligatoire overeenkomst tot vestiging van een beperkt recht, gelden ook voor de obligatoire overeenkomst tot wijziging van een beperkt recht. Er dient bijvoorbeeld sprake te zijn van wilsovereenstemming tussen partijen, maar de obligatoire overeenkomst tot wijziging van een beperkt recht kan bijvoorbeeld ook worden aangegaan onder invloed van dwaling, bedreiging, bedrog of misbruik van omstandigheden. In dergelijke gevallen is de overeenkomst tot wijziging van een beperkt recht vernietigbaar.6

243. De titel tot wijziging van een beperkt recht heeft niet per definitie direct tot gevolg dat de rechtsverhouding tussen moedergerechtigde en beperkt gerechtigde ook met verbintenisrechtelijke werking wordt gewijzigd. Dat hangt af van uitleg van de obligatoire overeenkomst.7 Indien de overeenkomst slechts verplicht tot wijziging van een beperkt recht, is het aannemelijk dat partijen niet al bedoeld hebben hun rechtsverhouding in verbintenisrechtelijke zin te wijzigen, voordat een wijzigingshandeling is bewerkstelligd, bijvoorbeeld de inschrijving van een notariële wijzigingsakte in de openbare registers. Indien partijen voor inschrijving al een verbintenisrechtelijke wijziging beogen of indien partijen alleen een verbintenisrechtelijke en geen goederenrechtelijke wijziging beogen, dan dienen zij daaromtrent wilsovereenstemming te hebben bereikt.