3.5.4 Leraar en de onderwijsprestaties

In de bepalingen in de onderwijswetten, met uitzondering van de Whw, over het beroep van de leraar is een apart lid gewijd aan de zelfstandige verantwoordelijkheid die de leraar toekomt als het gaat om het beoordelen van de onderwijsprestaties van de leerling.1 Uitgangspunt blijft dat de leraar in teamverband werkt. De beoordeling van de leerling komt dan ook niet toe aan een individuele leraar, maar vindt plaats in afstemming met de andere leraren in het betreffende team.2 Onder ‘onderwijsprestaties’ wordt volgens de wetgever verstaan het resultaat van het vakinhoudelijke, vakdidactische en pedagogische proces in de klas.3

Het beoordelen van de onderwijsprestaties wordt door de wetgever apart als taak van de leraar benoemd omdat het beoordelen van de prestaties en ontwikkeling van de leerling geldt als kerncompetentie van de leraar.4 Van een kerncompetentie is volgens de wetgever sprake omdat het niet voor komt dat een rechter in onderwijsgeschillen zich uitspreekt over of een leerling inhoudelijk gezien een voldoende of onvoldoende dient te krijgen. De beoordeling van een leerling komt dan ook toe aan de leraar, hier kunnen de ouders en de schoolleiding zich in beginsel niet in mengen. Het vastleggen dat het beoordelen van de onderwijsprestaties een taak van de leraar is, lijkt dan ook codificatie van een bestaande praktijk te zijn. Zoals beschreven zal worden in § 5.8 e.v. toetst een rechter zeer marginaal wanneer het gaat om een beoordeling van de onderwijsprestaties van de leerling door de leraar. De zelfstandige verantwoordelijkheid van de leraar bij de beoordeling van onderwijsprestaties houdt dan ook geen direct verband met het doel van de wetgever om de autonomie van de leraar te vergroten. Dit betreft immers enkel een codificatie van dat wat al vaste jurisprudentie was.

In tegenstelling tot de voldoende zeggenschap die de leraar moet hebben over onder andere de inhoud van de lesstof, komt het beoordelen van de onderwijsprestaties ogenschijnlijk exclusief toe aan de leraar. De leraar heeft op dit gebied een zelfstandige verantwoordelijkheid. Deze zelfstandige verantwoordelijkheid van de leraar bij het beoordelen van de onderwijsprestaties houdt volgens de wetgever echter niet in dat de leraar bijvoorbeeld het schooladvies of het examenresultaat vast kan stellen.5 De bevoegdheid om het schooladvies en het examenresultaat vast te stellen komt immers toe aan het bevoegd gezag. De in de wet genoemde zelfstandige verantwoordelijkheid van de leraar bij het beoordelen van onderwijsprestaties kan dan ook formeel enkel slaan op beoordelingen waarvan de bevoegdheid niet reeds aan het bevoegd gezag toekomt. Dit zijn bijvoorbeeld toetsen, tentamens en beslissingen met betrekking tot de overgang van een leerling naar een volgend schooljaar. Deze beoordelingen zijn in de praktijk van groot belang. De beoordelingen van toetsen en tentamens maken immers soms onderdeel uit van het examen en kunnen bepalend zijn voor de vraag of de leerling kan doorstromen naar een volgend studiejaar of hoger niveau. De wetgever verwacht dat ook als de bevoegdheid het examen te beoordelen formeel toekomt aan het bevoegd gezag, het bevoegd gezag de beoordeling baseert op het advies van de leraar.6 In de praktijk worden deze beoordelingen uitgevoerd door de leraar. Het bevoegd gezag staat immers op afstand en kan niet zelf alle schooladviezen vaststellen en examens beoordelen, deze taak wordt daarom uitgevoerd door de leraar.