3.3.1 Beroepsmatige particuliere opsporing: accountants en journalisten

De beroepsmatig opsporende burger omvat bijvoorbeeld de forensische accountant. Zijn handelen wordt intern genormeerd door de op hem van toepassing zijnde tuchtrechtspraak. Hierin wordt de forensische accountant onder andere eraan gehouden het beginsel van hoor en wederhoor toe te passen gedurende zijn onderzoek.1 Hoewel aldus het handelen van de forensische accountant wordt genormeerd, staat deze vorm van controle geheel los van de vraag of de vraag of politie en OM het door hem verkregen materiaal voor de start van een opsporingsonderzoek kunnen gebruiken.

Voorts kan in verband met de beroepsmatige particuliere opsporing worden gedacht aan de journalist die opsporingshandelingen verricht. De door misdaadverslaggever Peter R. de Vries met verborgen camera’s vastgelegde ‘bekentenis’ in de zaak Holloway vormt een voorbeeld van deze vorm van beroepsmatige particuliere opsporing.2 Een journalist bezit, indachtig het onder andere uit art. 10 EVRM en art. 19 IVBPR voortvloeiende recht op vrije nieuwsgaring, een zekere mate van vrijheid in de manier waarop hij zijn informatie vergaard en openbaar maakt.3 De journalist mag echter, in beginsel, geen strafbare feiten plegen ter verkrijging van de informatie.4 Het handelen van de journalist blijft niet ongecontroleerd. Zo kan de Raad voor de Journalistiek (RvdJ) de wijze waarop een journalist zijn informatie verkrijgt, toetsen aan de eerdergenoemde leidraad. In deze leidraad wordt op een aantal punten aangegeven op welke wijze een journalist maatschappelijk verantwoord behoort te handelen. De RvdJ kan zich ook uit eigen beweging uitspreken over bepaalde journalistieke onderwerpen, zoals het gebruik van verborgen camera’s. Voorts kunnen belanghebbenden bij de RvdJ een klacht indienen over het handelen van een journalist.5 De RvdJ kan zijn afkeuring uitspreken over de door de journalist gehanteerde (informatievergarende) methode als hij deze onaanvaardbaar acht. Aldus kan de wijze van verkrijging van informatie door een journalist intern, namelijk door een door de beroepsgroep gecreëerd orgaan, worden gecontroleerd. Het gaat dan om de rechtmatigheid van het handelen van de journalist en niet zozeer om de betrouwbaarheid van de door hem vergaarde informatie. Overigens kan worden betwijfeld of de controle van de RvdJ voldoende effect sorteert. De uitspraken van de RvdJ zijn namelijk niet bindend. Bovendien kunnen er geen sancties, zoals schadevergoeding of rectificatie, aan worden verbonden. Deze vorm van controle heeft ten slotte niets van doen met de vraag of politie en OM het door een journalist verkregen materiaal voor de start van een opsporingsonderzoek kunnen gebruiken. Met deze interne controle blijft met andere woorden de facto het handelen van de journalist ongecontroleerd.